Subordynacjonizm współczesnych arian

Iluzja prawdy

Jednym z częściej używanych przez wrogów Trójcy Świętej tekstów jest 1 Kor. 15:28. Świadkowie Strażnicy, unitarianie, biblijni studenci i wszelkiej maści spadkobiercy Ariusza powtarzają jak mantrę: „Skoro Syn będzie poddany Ojcu, to nie może być Bogiem!”. Werset ten ma być rzekomo gwoździem do trumny doktryny trynitarnej, a przy okazji – dowodem, że cała historia Kościoła od Nicei aż po Reformację była wielkim błędem.

Subordynacjonizm, bo taka jest właściwa nazwa herezji, to pogląd teologiczny, głoszony od II i III wieku, twierdzący, że Chrystus jako istota jest podporządkowany Ojcu. Wyniknął on z zastosowania neoplatońskiego rozumowania do nauki o Trójcy Świętej. Według tej nauki Ojciec emanuje Syna, a Syn emanuje Ducha Świętego. Chrystus jest podporządkowany Ojcu i ma wobec niego niższą pozycję, podobnie jak Duch Święty, który stoi niżej od Ojca i Syna.

Współcześni arianie w publikacjach takich jak „Jak umarli zostaną wskrzeszeni?”, tekście dostępnym  Strażnicy Russella wyjaśniają, że werset 28 „wtedy i sam Syn będzie poddany temu, który mu poddał wszystko” opisuje moment, w którym Jezus Chrystus po zrealizowaniu zamierzenia Bożego wobec ziemi i ludzkości przekaże władzę Królestwa z powrotem w ręce Boga i Ojca.

„Na koniec Jezus oraz jego współwładcy przekażą władzę Jehowie (1 Kor. 15:24-28). Będzie to wspaniały czas!” [1]

Antytrynitarze interpretują ten fragment jako dowód na to, że Syn jest i pozostaje w wieczności podległy Bogu Ojcu, a Jego władza mesjańska ma cel ostateczny prowadzący do tego, „aby Bóg był wszystkim we wszystkich” poprzez pozbawienie władzy Chrystusa i podporządkowanie Go Ojcu

Fragment ten nie pozostawia wiele miejsca na różne interpretacje. Apostoł Paweł mówi o przyszłym wydarzeniu, które nastąpi po zakończeniu panowania Chrystusa. Co się wówczas wydarzy? Wówczas Syn będzie poddany Temu, który poddał Mu wszystko, czyli Bogu Ojcu. …Apostoł Paweł opisuje wydarzenia, które nastąpią w przyszłości, po zakończeniu mesjańskiego panowania Chrystusa. Nie mówi więc o ziemskim życiu Jezusa ani o Jego uniżeniu przed śmiercią i zmartwychwstaniem….Apostoł Paweł wyraźnie zaznacza, że istnieje Jeden, który pozostaje wyjątkiem od zasady „wszystko zostało poddane”. Tym wyjątkiem jest Bóg Ojciec.„ [2]

Rozważmy heretyckie nauczanie przykładając do niego miecz Słowa Bożego aby zobaczyć, że nasz tekst nie mówi ani słowa o istocie Syna, lecz o Jego urzędzie Pośrednika.

---

Refutacja

Unitarianie zauważają, że w tym samym fragmencie pięciokrotnie mowa jest o tym, że wszystko zostało poddane Synowi, a tylko jeden raz o tym, że sam Syn zostanie poddany Ojcu. Ojciec jest więc jedynym, który nikomu poddany nie jest i nie będzie. Następnie stawiają trynitarzy pod ścianą: skoro poddanie następuje po zakończeniu dzieła zbawienia, w wieczności, to „nawet z punktu widzenia trynitarian fragment ten musi dotyczyć albo Syna w naturze boskiej”, albo Syna jako jednej, integralnej osoby.  Wniosek proponowany przez heretyków brzmi: Syn jako taki jest wiecznie podporządkowany Ojcu, a więc nie jest Mu równy stąd nie może być Bogiem.

Otóż Subordynacjonizm Syna wobec Ojca dotyczył roli Syna jako Mediatora, w szczególności zaś Jego posłuszeństwa Bogu jako człowieka. Posłuszeństwo jest elementem woli. Wola jest elementem natury. Ponieważ Chrystus jest prawdziwie Bogiem i prawdziwie człowiekiem, posiada prawdziwie Boską wolę i prawdziwie ludzką wolę. Wyrazem działania ludzkiej woli Chrystusa jest pełne i całkowite, doskonałe posłuszeństwo woli Bożej. Na tym polegało posłuszeństwo Chrystusa wobec Ojca: posłuszeństwo ludzkiej woli Chrystusa woli Boga.
.

---

Trójca ad intra

Aby właściwie zrozumieć werset 28 musimy dokonać swoistego rozróżnienia względem Trójcy. Jeśli chodzi o Trójcę rozumianą wewnętrznie czyli „ad intra” mamy na myśli całkowitą współrówność Ojca, Syna i Ducha w relacji Przymierza miłości. Fragmenty, które nas o tym nauczają to, chociażby List do Filipian, opisujący Syna jako ontologicznie równego Bogu Ojcu. Syn co do Istoty jest ten sam co Ojciec. Istota Ojca i Syna jest jedna i ta sama.

Filip. 2:6 Który, będąc w postaci Boga (μορφῇ morfe) nie uważał bycia równym (ἴσα isa) Bogu za grabież 

Greckie słowo μορφῇ morfe to odniesienie do istoty Syna przed wcieleniem. Przed wcieleniem Syn od zawsze był w postaci Boga. Istota Boża informuje nas o tym, kim Bóg jest. Ponieważ jest tylko jeden Bóg jest także jedna Boża istota.

List do Filipian mówi wprost, że Syn jest równy Bogu. Greckie ἴσος isos oznacza równy, ten sam co do substancji. [3] Ponieważ Bóg w swojej istocie jest Bogiem a Syn jest równy Bogu, Syn w swojej istocie jest Bogiem. Zatem Ojciec i Syn są co do istoty Jednym Bogiem, są współistotni. A kiedy chcemy zdefiniować Istotę Boga, Jego Bóstwo, nie mamy innego wyjścia jak użyć jedynego właściwego imienia dla tej Istoty, którym jest Bóg. 

Tego samego naucza nas Ewangelia Jana.

Jan 1:1 Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo.  (καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος   kai Theos en ho Logos)

W tym zdaniu λόγος (Słowo) ma przedimek określony ὁ a więc to ono jest podmiotem zdania. Natomiast θεός Theos jest orzecznikiem. Brak przedimka przy θεός to nie znak nieokreśloności – jak nauczają arianie – to po prostu sposób, w jaki greka odróżnia podmiot od orzecznika i podkreśla jakość podmiotu.

„Jakościowe θεός oznacza tutaj, że Słowo posiadało wszystkie atrybuty i cechy Boga, z którym było (1:1b). Innymi słowy, Słowo miało tę samą istotę co Ojciec, choć Ojciec i Słowo różnili się osobą.” [4]

Ponieważ θεὸς to natura, jaką ma λόγος,  konsekwentnie Syn stwierdza o swojej jedności ontologicznej z Ojcem:

Jan 10:30 Ja i Ojciec jedno jesteśmy.

Co potwierdza Jan Apostoł w Liście

1 Jana 5:7 Trzej bowiem świadczą w niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty, a ci trzej jedno są.

Również Syn i Ojciec mają tę samą, wieczną i Boską chwałę.

Jan 17:5 A teraz ty, Ojcze, uwielbij mnie u siebie tą chwałą, którą miałem u ciebie, zanim powstał świat.

Jedność istoty i chwały Ojca i Syna wykluczają subordynacjonizm Syna względem Ojca w trójcy rozumianej jako ad intra. Naszym pierwszym wnioskiem jest twierdzenie, że w Trójcy rozumianej ad intra nie ma mowy o żadnym subordynacjonizmie, ponieważ Syn jest równy Ojcu co do Istoty i chwały.
.

---

Trójca ad ekstra

Trójca ad ekstra odnosi nas do ekonomii zbawienia. Bóg postanowił stworzyć ludzi, wybrać niektórych do zbawienia, innych przeznaczyć na potępienie, następnie dopuścić do upadku, aby wreszcie zbawić wybranych przez Chrystusa. Konfesja Belgijska wyjaśniając Trójcę w artykule 8, w jednej klauzuli ukazuje ją zarówno jako wewnętrzną (ad intra) odnosząc się do wieczności istoty, jak i zewnętrzną (ad ekstra) odnosząc się do Bożych cech:

[Ojciec, Syn i Duch] wszyscy trzej są równie wieczni i tej samej istoty (ad intra). Nie ma ani pierwszego, ani ostatniego, ponieważ Oni są trójjedyni w prawdzie, mocy, dobroci i miłosierdziu (ad ekstra). [5]

W ekonomii zbawienia zauważalnym jest wyróżnienie Bożych Osób poprzez sprawowane przez Nie odpowiednich urzędów. W następnym artykule Konfesja definiuje te urzędy i działania w sposób przyporządkowany i wyjątkowy dla każdej z trzech Osób Bożych:

musimy rozpoznać poszczególne urzędy i działania tych trzech osób względem nas. Ojciec jest Stwórcą w Jego mocy [Kazn. 12:3; Mal. 2:10; 1 Piotra 1:2]; Syn jest naszym Zbawicielem i Odkupicielem przez Jego krew [1 Piotra 1:2; 1 Jan 1:7; 4:14]; Duch Święty jest naszym Uświęceniem przez to, że zamieszkuje nasze serca [1 Kor. 6:11; 1 Piotra 1:2; Gal. 4:6; Tyt. 3:5; Rzym. 8:9; Jan 14:16]. [6]

To, że w sprawowaniu urzędu mediatora Chrystus uniżył się jasno prezentuje tekst Listu do Filipian, gdzie zauważamy subordynację Syna w trójcy ad ekstra. Syn „ogołocił się” przez przyjęcie drugiej, ludzkiej natury, i jako Jedna Osoba jednocząca w sobie dwie istoty, prawdziwie Boską i wiecznie wywyższoną oraz pełną chwały, oraz prawdziwie ludzką, uniżył się w ten sposób, aby zbawić wybranych:

Filip. 2:7-8  7. Lecz ogołocił samego siebie, przyjmując postać sługi (μορφὴν morfen – odniesienie do ludzkiej istoty Syna) i stając się podobny do ludzi (unia hipostatyczna, zjednoczenie dwóch natur w jednej osobie) 8. A z postawy uznany za człowieka, uniżył samego siebie i był posłuszny aż do śmierci, i to śmierci krzyżowej (subordynacja Syna w trójcy ad ekstra, we wcieleniu)

Co do trójcy ad ekstra zauważamy, że Istota Boża związana jest imieniem Boga. Trójca wyrażona w działaniu w odpowiednich urzędach Stwórcy, Zbawiciela i Uświęcającego jest objawieniem ludzkości Jednego Boga w Trzech Osobach: Ojca, Syna i Ducha. Nie jest to objawienie Trójcy ad intra, czyli takiej, jaka jest ona sama w sobie, ale to wyraz Bożego działania zgodnego z Boskimi atrybutami: prawdy, dobra, sprawiedliwości i miłosierdzia:

Imię Boga to Jego istota; nie taka, jaka jest sama w sobie, lecz taka, jaka jest nam objawiona. Jest ono implikacją wszystkich Jego cnót i doskonałości, tak jak objawiają się one w dziełach Jego rąk [7]

W rzeczywistości poznajemy Boga przez to, co mówi i czyni. Przez ekonomiczne działanie Boga poznajemy Go ontologicznie. Bóg musi objawić się ekonomicznie, abyśmy mogli Go poznać ontologicznie. [8]. Stąd

Imię Boga w Piśmie Świętym oznacza wszystko, co możemy wiedzieć o Bogu i to, że Bóg chciał, abyśmy Go poznali, ku Jego największej chwale.  [9]

Boga nazywamy Bogiem, ponieważ  Bóg posiada Boską istotę, którą objawia w działaniu:

Izaj. 45:5 Ja jestem Jahwe i nie ma żadnego innego, oprócz mnie nie ma żadnego Boga. Przepasałem cię, chociaż mnie nie znałeś;

Ponieważ, jak zauważył Kalwin „wszelka teologia, gdy jest oddzielona od Chrystusa, jest nie tylko daremna i pełna zamętu, lecz także szalona, ​​zwodnicza i fałszywa” [10], mówiąc o Bożej istocie mamy na myśli Bóstwo, czyli greckie θεότης theotes, w szczególności w odniesieniu do Syna, którego imię brzmi Jezus. Jezus, gr. Ἰησοῦς Iesous hebr. יְהוֹשׁוּעַ Jehoshua będące imieniem Boga samo w sobie oznacza „Jahwe jest zbawieniem”. Nie dziwi nas zatem, że List do Kolosan naucza konsekwentnie, iż Jezus, czyli „Jahwe jest zbawieniem” posiada w sobie cieleśnie całą pełnię Boskości, ponieważ Syn Boży działa jako Mesjasz i Mediator właśnie w ekonomii zbawienia jako prawdziwy Bóg i prawdziwy cżłowiek.

Kol. 2:9 Gdyż w nim mieszka cieleśnie (σωματικῶςsomatikos) cała pełnia Bóstwa (πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς Θεότητος pan to pleroma tes Theotetos)

Na marginesie należy zauważyć, że tekst ukazuje dwie natury Syna Bożego: Boską i wieczną oraz cielesną, posiadającą początek, wyrażone w napisanym na długo po wniebowstąpieniu Chrystusa Liście do Kolosan. 

W Trójcy ad ekstra Bóg został objawiony tak, abyśmy mogli Go poznać jako Boga działającego na rzecz stworzenia, zbawienia i odrodzenia swojego wybranego ludu. W tym dziele istotną rolę odegrał Syn Boży, Mediator między ludźmi a Bogiem, doskonały i jedyny akceptowalny przez Boga Mediator, ponieważ sam jest prawdziwie Bogiem oraz prawdziwie człowiekiem. Ten Mediator przez całą wieczność jest prawdziwym Bogiem, wywyższonym, wiecznym i pełnym chwały w swojej Boskiej Istocie. Źródłem chwały Syna jest akt Ojca, który miłuje Syna od wieczności, tak też wiecznie obdarza Go chwałą. Tak samo źródłem chwały Ojca jest wieczna miłość Syna (Jan 14:31; Przysłów 8:30). Syn nigdy nie utracił tej wiecznej, Boskiej chwały, wyrazu adoracji Ojca dla Syna tak jak Ojciec nigdy nie był pozbawiony ani nie stracił miłości i adoracji Syna.

Jan 17:24 Ojcze, chcę, aby ci, których mi dałeś, byli ze mną tam, gdzie ja jestem, aby oglądali moją chwałę, którą mi dałeś, ponieważ umiłowałeś mnie przed założeniem świata.

Wcielenie jednak uniżyło Osobę Syna. Tym uniżeniem była konieczność cierpienia na krzyżu za grzechy wybranego ludu, ale także tym uniżeniem było życie w ciele podlegającym słabościom:

Mat. 8:17 Aby się wypełniło, co zostało powiedziane przez proroka Izajasza: On nasze słabości wziął na siebie i nosił nasze choroby.

---

Przyszły świat

W uniżeniu Syn rzeczywiście został uczyniony doskonałym Zbawicielem przez posłuszeństwo Ojcu: był posłuszny aż do śmierci, i to śmierci krzyżowej, w czasie której Bóg „zamanifestował Swoją sprawiedliwość przeciwko swojemu Synowi, kiedy złożył na Niego nasze grzechy [Izaj. 53:6; Jan. 1:29; 1 Jan. 4:9], których byliśmy winni i z powodu których zasługiwaliśmy na potępienie” [11]. Po spełnieniu zadania odkupienia wybranej ludzkości Syn nie jest już uniżony. Jako Mediator wstąpił do Ojca, zasiadł po prawicy Jego majestatu aby wstawiać się za wybranymi, zaś Jego imię jest wywyższone ponad wszelkie imię:

Filip. 2:9-10 9. Dlatego też Bóg wielce go wywyższył i darował mu imię, które jest ponad wszelkie imię; 10. Aby na imię Jezusa zginało się wszelkie kolano na niebie, na ziemi i pod ziemią.

To wywyższone imię będzie ponad wszelkie inne imię nie tylko w epoce do czasu Sądu Ostatecznego, ale także i po nim, w wieczności.

Efez. 1:21 Wysoko ponad wszelką zwierzchnością i władzą, mocą, panowaniem i ponad wszelkim imieniem wypowiadanym nie tylko w tym świecie, ale i w przyszłym.

A o władzy królewskiej Syna Pismo naucza nas, że nie będzie miała końca. Królestwo Boże będzie królestwem Jezusa Chrystusa na zawsze. Błędem jest przypuszczenie, że królestwo Chrystusa skończy się wraz z Jego powtórnym przyjściem, gdy udoskonali już królestwo Boga, swojego Ojca. Księga Daniela i Ewangelia Łukasza mówią o wiecznym panowaniu Chrystusa, które nie przeminie, Chrystus zatem pozostaje Królem na wieki:

Dan. 7:14 I dano mu władzę, cześć i królestwo, aby wszyscy ludzie, wszystkie narody i języki służyli mu. Jego władza jest władzą wieczną, która nie przeminie, a jego królestwo nie będzie zniszczone.

Łuk. 1:33 I będzie królował nad domem Jakuba na wieki, a jego królestwu nie będzie końca.

Apokalipsa mówi o „tronie Boga i Baranka”, jest to zatem uznanie królewskiej i Boskiej władzy Chrystusa:

Obj. 22:1 I pokazał mi czystą rzekę wody życia, przejrzystą jak kryształ, wypływającą z tronu Boga i Baranka.

Idąc za nauczaniem Słowa Bożego Konfesja Belgijska i Katechizm Heidelberski nazywają Jezusa „naszym wiecznym królem”, co oznacza, że Chrystus nie przestanie sprawować władzy

Chrystus jest wiecznym Królem, którym nie mógłby być bez poddanych [Łuk. 1:32-33; Psalm 89:36-37; 110:2-4] [12]

Dlaczego Syn nazywany jest Chrystusem, to znaczy Namaszczonym?
.
Ponieważ z postanowienia Boga Ojca, namaszczony Duchem Świętym, wyznaczony został na …na naszego wiecznego Króla, który rządzi nami za pośrednictwem Słowa i Ducha, strzeże nas, byśmy nie utracili zdobytego przezeń zbawienia. [13]

Różnica między epoką, czy też czasem po Sądzie Ostatecznym a obecną jest taka, że teraz Chrystus jako Pośrednik wstawia się za grzechy Ludu oraz chroni go od jego wrogów. W chwale nie będzie już grzechu ani wrogów, zatem ustanie dzieło przebłagania i walki z nieprzyjaciółmi. Natomiast królowanie i Jego położenie jako Głowy ludu Bożego trwają dalej.
.

---

Wnioski

Zatem twierdzenia, że po Sądzie Ostatecznym „Jezus oraz jego współwładcy przekażą władzę Jehowie” oraz „wówczas Syn będzie poddany Temu, który poddał Mu wszystko, czyli Bogu Ojcu” w świetle wiecznego panowania Chrystusa i wiecznego Królestwa Chrystusa są błędną interpretacją tekstu. Poddanie Chrystusa odnosimy do poddania urzędu Pośrednika a nie wyższości ontologicznej Ojca nad Synem. Syn „poddaje się” w takim samym sensie, w jakim przyjął rolę Sługi i Mediatora w ekonomii zbawienia (Trójca ad extra), a nie w wiecznej, współrównej relacji wewnątrz Trójcy (ad intra).

Ponieważ Syn pmaBoską naturę, nie może być ontologicznie niższy od Ojca, choć funkcjonalnie był takim. Analogicznie moglibyśmy powiedzieć, że kobieta ontologicznie jest niższa od mężczyzny, ponieważ Pismo mówi nam, że mąż jest głową żony. To absurd. Rola kobiety jako żony nie czyni z niej mniej wartościowego człowieka co do istoty.

Efez. 5:23 Bo mąż jest głową żony, jak i Chrystus głową kościoła, jest on też Zbawicielem ciała.

Ponadto subordynacjonizm w swoim twierdzeniu, obok herezji antytrynitarnej, zawiera jeszcze jedną głęboką herezję. Zauważmy, że według współczesnych arian Syn będzie poddany Bogu dopiero po Sądzie Ostatecznym. Co to znaczy? Najwyraźniej, że teraz nie jest poddany, skoro dopiero ma być poddany w przyszłości. Tu objawia się sprzeczność twierdzeń heretyckich. Z jednej strony twierdzą uparcie, że Syn jest niższy od Ojca i jest Mu poddany, z drugiej strony, że dopiero będzie poddany, tak, jakby teraz nie był….

Ponadto heretycy twierdzą, że skoro poddanie następuje po zmartwychwstaniu, to nie może dotyczyć ziemskiego uniżenia i musi dotyczyć natury Boskiej. Ten fałszywy dylemat Kalwin rozbił prawie pięćset lat temu. Wskazał, że Pismo mówi o Chrystusie na trzy sposoby: czasem o Jego Bóstwie, czasem o Jego człowieczeństwie, a czasem o Jego urzędzie Pośrednika, który obejmuje całą Osobę Boga-człowieka.

„W tym samym sensie powinniśmy rozumieć słowa Pawła, że na końcu Chrystus przekaże „królestwo Bogu i Ojcu” (1 Kor. 15:24). Królestwo Boże zaiste nie miało początku i nie będzie miało końca; lecz ponieważ ukrył się pod pokorną szatą ciała, przyjął postać sługi i uniżył samego siebie, a odłożywszy oznaki majestatu, stał się posłuszny Ojcu; a po przejściu przez to poddanie został wreszcie ukoronowany chwałą i czcią i wywyższony do najwyższej władzy, aby przed jego imieniem zginało się wszelkie kolano – tak na końcu podda Ojcu i imię, i koronę chwały, i wszystko, co otrzymał od Ojca, aby Bóg był wszystkim we wszystkich. (…) Uznajmy więc za klucz prawdziwej interpretacji, że to, co odnosi się do urzędu Pośrednika, nie jest mówione o Boskiej lub ludzkiej naturze po prostu.„ [14]

Władza, którą Syn wykonuje jako Mesjasz od swego wywyższenia, została Mu dana (Filip. 2:9; Mat. 28:18). Ale jako Bóg, Syn nie potrzebował otrzymywać żadnego królestwa – posiadał je od wieczności. Wielka prawda o wieczności Boskiej władzy Chrystusa wyrażona została w Liście do Hebrajczyków, gdzie Ojciec wprost Syna nazywa nie tylko wiecznym Królem ale i Bogiem!

Hebr. 1:8 Lecz do Syna [Ojciec] mówi: Twój tron, o Boże, na wieki wieków, berłem sprawiedliwości jest berło twego królestwa.

Jednak to, co Syn otrzymał jako Pośrednik, odda jako Pośrednik. Purytański egzegeta Matthew Poole ujął to tak:

„Poddanie Syna Ojcu, o którym mowa w tym miejscu, nigdzie nie dowodzi nierówności jego istoty czy mocy z Ojcem; oznacza jedynie to, co powiedziano wcześniej, że Chrystus przekaże swoje pośredniczące królestwo Ojcu, ukazując w ten sposób, że cokolwiek uczynił w urzędzie Pośrednika, uczynił w imieniu Ojca, Jego mocą i Jego autorytetem.” [15]

---

Interpretacja tekstu

Po obaleniu heretyckiego nadużycia przejdźmy przez niego werset po wersecie, słuchając zarazem Reformowanych egzegetów — Jana Kalwina, Johna Gilla, Matthew Henry’ego i Matthew Poole’a — oraz tradycji Protestanckich Kościołów Reformowanych. Wszyscy oni potwierdzają to, co wykazaliśmy wyżej: poddanie Syna dotyczy Jego urzędu Pośrednika, a nie Boskiej istoty, a królowanie Chrystusa nie ustaje.

 

Werset 24: koniec i przekazanie mediatorskiego królestwa

„Koniec” to kres obecnego porządku — chwila dopełnienia zmartwychwstania, gdy Chrystus „przekaże królestwo”. Nie chodzi jednak o to, że Syn przestaje królować, lecz że oddaje Ojcu królestwo mediatorskie — to, które dziś sprawuje jako Pośrednik. Tak wykłada to John Gill:

Mowa tu o królestwie mediatorskim (…). Chrystus będzie wówczas tak daleki od zaprzestania królowania, że będzie królował bardziej widzialnie i chwalebnie niż kiedykolwiek, choć w inny sposób niż teraz. [16]

Podobnie Matthew Poole zauważa, że mediatorskie królestwo, sprawowane „w zastępstwie Ojca”, zostaje przekazane, lecz samo królestwo Chrystusa nie ustaje:

(…) jest to koniec owego mediatorskiego królestwa Chrystusa, które teraz sprawuje w zastępstwie Ojca (…). Chrystus odda wówczas Ojcu klucze życia, piekła i śmierci, a jednak królestwo Chrystusa nie ustanie. [17]

Matthew Henry ujmuje to krótko: „Wtedy nastąpi koniec obecnego stanu rzeczy” [18] — nie koniec panowania Syna, lecz koniec ekonomii walki i pośredniczenia. Przekazane zostaje sprawowanie mediatorskiego królestwa, a nie Boska władza Syna, którą ma On od wieczności.

Inni wykładowcy podają kilka uzupełniających się wyjaśnień tego, co oznacza przekazanie królestwa Ojcu. Teodor Beza, następca Kalwina w Genewie, rozumiał je jako przedstawienie Bogu wszystkich wskrzeszonych obywateli Królestwa; Hilary i Augustyn – jako powszechne uznanie Boga za Boga przez wszystkich Jego wrogów; Chryzostom, Teofilakt i Teodoret – jako szczęśliwe osiągnięcie ostatecznego celu. Zachariasz Ursinus, autor Katechizmu Heidelberskiego, precyzuje, co dokładnie zostanie przekazane:

„…przez to mamy rozumieć, że to, co dotyczy formy sprawowania tego królestwa, Chrystus przekaże Ojcu po uwielbieniu Kościoła i przestanie wtedy wykonywać urząd Pośrednika. Chrystus nie będzie wtedy nauczał swojego ludu, gdyż wszyscy będą pouczeni przez Boga.” [19]

Profesor David J. Engelsma z Protestanckich Kościołów Reformowanych opisuje ten moment jako uroczystą ceremonię zakończenia powierzonej misji:

„W 1 Kor. 15 Apostoł nie naucza, że Chrystus pewnego dnia przestanie być królem Królestwa Bożego pod Bogiem, swoim Ojcem. Naucza natomiast, że celem panowania Chrystusa jest podporządkowanie wszystkich Jego wrogów. Gdy dokona tego przy swoim powtórnym przyjściu i gdy zarazem udoskonali Królestwo w całym nowym świecie, w uroczystej ceremonii przedstawi Królestwo Bogu jako wykonanie dzieła, które Bóg Mu dał do wykonania. Pod Bogiem i w imieniu Boga Chrystus będzie nad Królestwem panował na wieki.” [20]

---

Werset 25: królowanie, które nie ustaje

To echo Psalmu 110:1.

Psalm 110:1 Psalm Dawida. Powiedział PAN do mego Pana: Usiądź po mojej prawicy, aż położę twoich wrogów jako podnóżek pod twoje stopy.

Heretycy chwytają się słówka „aż”, jakby po pokonaniu wrogów Chrystus miał przestać królować. Tymczasem hebrajsko-greckie „aż” nie zakłada kresu panowania. Gill mówi::

(…) nie żeby miał potem przestać królować, lecz że będzie królował mimo tych wrogów. [21]

I Poole, wprost rozbrajając argument „aż”:

Słowo „aż” nie oznacza kresu królestwa Chrystusa, choć Jego mediatorskie królestwo na ziemi wówczas się dopełni. Nadal będzie królował — lecz nie jak teraz, pośród swoich wrogów. [22]

Zmienia się więc sposób królowania (koniec walki z wrogami), nie samo królowanie — zgodnie z przywołanymi wcześniej tekstami

Dan. 7:14 I dano mu władzę, cześć i królestwo, aby wszyscy ludzie, wszystkie narody i języki służyli mu. Jego władza jest władzą wieczną, która nie przeminie, a jego królestwo nie będzie zniszczone.

Łuk. 1:33 I będzie królował nad domem Jakuba na wieki, a jego królestwu nie będzie końca..

---

Werset 26: ostatni wróg, śmierć

Cały piętnasty rozdział jest o zmartwychwstaniu. Śmierć jest „ostatnim wrogiem”, a jedynym sposobem jej zniszczenia jest wskrzeszenie umarłych. Poole:

Jeśli śmierć jest wrogiem (jak zwykle sądzimy), to i ona musi zostać zniszczona; a nie ma innego sposobu zniszczenia śmierci, jak tylko przez sprawienie zmartwychwstania umarłych. [23]

Gill precyzuje, że chodzi tu o śmierć cielesną [24] — ta zostanie całkowicie pochłonięta w zwycięstwie przy powtórnym przyjściu. Zniszczenie śmierci jest zatem częścią tego samego dzieła, które werset 24 nazywa zniszczeniem „wszelkiej zwierzchności oraz wszelkiej władzy i mocy”.

1 Kor. 15:54 A gdy to, co zniszczalne, przyoblecze się w niezniszczalność, a to, co śmiertelne, przyoblecze się w nieśmiertelność, wtedy wypełni się to słowo, które jest napisane: Połknięta jest śmierć w zwycięstwie.

Obj. 20:13-14 13. I wydało morze umarłych, którzy w nim byli, również śmierć i piekło wydały umarłych, którzy w nich byli. I zostali osądzeni, każdy według swoich uczynków. 14. A śmierć i piekło zostały wrzucone do jeziora ognia. To jest druga śmierć.

---

Werset 27: z wyjątkiem Ojca

Paweł sięga po Psalm 8:6: „wszystko poddałeś pod jego stopy”. I natychmiast czyni zastrzeżenie: spod owego „wszystko” wyłączony jest Ten, który wszystko poddał — Ojciec. To właśnie ten wyjątek wyrywają z kontekstu antytrynitarze. Gill pokazuje jego podwójny sens — zabezpiecza cześć Ojca i zarazem utwierdza powszechne panowanie Syna:

Ten wyjątek uczyniono, by zabezpieczyć panowanie, moc i cześć Ojca; choć bowiem uczynił swego Pierworodnego wyższym od królów ziemi, to jednak nie wyższym od siebie samego (…). Wyjątek od reguły ogólnej tym bardziej ją utwierdza. [25]

Poole dopowiada rzecz oczywistą: „sam Ojciec, który poddał Mu wszystko, nie jest w to wliczony” [26]. Wyjątek dotyczy więc ekonomii — Syn jako Pośrednik otrzymuje wszelką władzę od Ojca — a nie Boskiej istoty, w której Syn jest Ojcu równy

Filip. 2:6 Który, będąc w postaci Boga, nie uważał bycia równym Bogu za grabież;

Jan 1:1 Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo..

Jan 5:18 Dlatego Żydzi tym bardziej usiłowali go zabić, bo nie tylko łamał szabat, ale mówił, że Bóg jest jego Ojcem, czyniąc się równym Bogu.

---

Werset 28: poddanie Pośrednika i „Bóg wszystkim we wszystkich”

Oto werset, którym w dość nierozumny sposób wymachują wrogowie Trójcy. A przecież mowa tu o poddaniu Pośrednika, nie o niższości istoty. Kalwin wyjaśnia, czym jest owo poddanie: zdjęciem zasłony, tak że Boga będziemy oglądać wprost:

Syn zostanie poddany Ojcu, ponieważ gdy zasłona zostanie wówczas usunięta, będziemy jawnie oglądać Boga królującego w swoim majestacie, a człowieczeństwo Chrystusa nie będzie już wstawione między nas [a pełniejszy ogląd Boga]. [27]

1 Kor. 13:12 Teraz bowiem widzimy w zwierciadle, niewyraźnie, ale wówczas twarzą w twarz. Teraz poznaję cząstkowo, ale wtedy poznam tak, jak jestem poznany.

A „Bóg wszystkim we wszystkich” oznacza, że Bóg będzie rządził bezpośrednio, bez pośrednictwa środków — nie zaś, że Syn przestanie być Bogiem czy Królem. Gill:

(…) przestanie [On] sprawować ten urząd jako podległy Bogu, w sposób, w jaki czyni to teraz (…). Bóg będzie wszystkim dla wszystkich swoich świętych — bezpośrednio, bez użycia środków. [28]

Poole przypomina, żee poddanie Syna, o którym tu mowa, „nigdzie nie dowodzi nierówności Jego istoty czy mocy z Ojcem” — oznacza jedynie, że Chrystus przekaże Ojcu swoje mediatorskie królestwo. [29]

To samo — najdobitniej — utrzymuje tradycja Protestanckich Kościołów Reformowanych (Herman Hoeksema, Herman Hanko, David Engelsma). Tekst 1 Kor. 15:24-28 odczytywany jest w świetle wiecznego Królestwa Chrystusa:

Błędem jest przypuszczenie, że królestwo Chrystusa skończy się wraz z powtórnym przyjściem Pana Jezusa. (…) W uroczystym akcie [Chrystus] przedstawi królestwo Bogu jako dopełnienie dzieła, które Bóg Mu powierzył. Pod Bogiem i w imieniu Boga Chrystus będzie królował nad tym królestwem na wieki. [30]

Na koniec warto obalić jeszcze jedną herezję. Samo zakończenie wersetu bywa nadużywane przez uniwersalistów, głoszących zbawienie wszystkich, łącznie z diabłem, oraz przez tych, którzy marzą o rozpłynięciu się wszystkiego w Bogu. Kalwin odrzuca obie te fantazje:

„Niektórzy wyobrażają sobie, że Bóg będzie wszystkim we wszystkich w tym sensie, że wszystkie rzeczy znikną i obrócą się w nicość. Jednak słowa Pawła nie znaczą nic innego, jak to, że wszystkie rzeczy zostaną przywiedzione z powrotem do Boga jako swojego jedynego początku i celu, aby były z Nim ściśle złączone. Inni wnioskują stąd, że diabeł i wszyscy niegodziwi zostaną zbawieni – jak gdyby Bóg nie był o wiele lepiej poznany w zniszczeniu diabła, niż gdyby przyłączył diabła do siebie i uczynił go jednym z sobą.” [31]

Werset 28 nie obala więc Bóstwa Syna, przeciwnie, potwierdza je. Syn jako Pośrednik oddaje Ojcu to, co jako Pośrednik otrzymał (imię, koronę chwały, mediatorskie królestwo), aby odtąd Bóg — Ojciec, Syn i Duch — był bezpośrednio „wszystkim we wszystkich”. A Syn, równy Ojcu co do istoty i chwały, pozostaje wiecznym Królem.

---

Wezwanie do upamiętania

Drogi czytelniku, jeśli odrzucasz Trynitaryzm wiedz, że stawką jest zbawienie. Twoje zbawienie. Jeśli Syn nie jest prawdziwym Bogiem, to nie ma Zbawiciela: stworzenie nie może odkupić stworzenia, a wiara w „mniejszego boga” jest wiarą daremną.

Psalm 49:7-9 7. Nikt z nich [tj. ze stworzonych ludzi] w żaden sposób nie odkupi swego brata ani nie może dać Bogu za niego okupu; 8. (Kosztowny bowiem jest okup za ich dusze i nigdy się nie zdarzy); 9. Aby żył na wieki i nie doznał zniszczenia.

Dlatego Apostoł Jan ostrzega z całą powagą:

1 Jana 2:23 Każdy, kto wypiera się Syna, nie ma i Ojca. Kto zaś wyznaje Syna, ma i Ojca.

Nie ma więc neutralnego miejsca pomiędzy wyznaniem a zaprzeczeniem Bóstwa Syna. Kto odmawia Synowi czci należnej Bogu (czyli Boskiej czci!), odmawia jej samemu Ojcu — bo tak właśnie postanowił Ojciec:

Jan 5:23 Aby wszyscy czcili Syna, jak czczą Ojca. Kto nie czci Syna, nie czci i Ojca, który go posłał.

Do każdego więc, kto za Ariuszem, za Strażnicą czy za „antytrynitarzami” powtarza, że Syn nie jest Bogiem, kierujemy Boże wezwanie: upamiętaj się. Porzuć herezję, która odziera Chrystusa z należnej Mu chwały, i padnij przed Nim jak niewierny niegdyś Tomasz, który ujrzawszy Zmartwychwstałego, wyznał:

Jan 20:28 Wtedy Tomasz mu odpowiedział: Mój Pan i mój Bóg!

Nadejdzie bowiem dzień, w którym przed tym wywyższonym imieniem zegnie się wszelkie kolano, a wszelki język wyzna Jego panowanie — jedni ku zbawieniu, drudzy ku potępieniu:

Filip. 2:11 I aby wszelki język wyznawał, że Jezus Chrystus jest Panem ku chwale Boga Ojca.

Wzywamy cię, uwierz w Jezusa Chrystusa jako prawdziwego Boga i wiecznego Króla zanim przyjdzie czas, gdy Syn położy wszystkich wrogów, w tym ciebie pod swoje stopy. W Nim jednym szukaj zbawienia. Kto wyznaje Syna, ma i Ojca; kto się Go wypiera, nie ma ani Ojca ani Syna.

Przypisy

[1] „Jak umarli zostaną wskrzeszeni?”, źródło
[2]  Jezus podporządkowany Ojcu, źródło
[3] HELPS Word-studies, źródło
[4] Daniel Wallace, Greek Grammar Beyond Basics, s. 269
[5] Konfesja Belgijska 8
[6] Tamże, 9
[7] Herman Hoeksema, Reformed Dogmatics, s. 56.
[8] Vern S. Poythress, Knowing and the Trinity: How Perspectives in Human Knowledge Imitate the Trinity (Phillipsburg, NJ: P&R Publishing, 2018), 98-99
[9] Johannes Cocceius, cyt. za: H. Heppe, Reformed Dogmatics, s. 56.
[10] Jan Kalwin, Komentarz do Ewangelii Jana, tłum. William Pringle, t. 2
[11] Konfesja Belgijska 20
[12] Tamże, 37
[13] Katechizm Heidelberski, Pyt. i Odp. 31
[14] Jan Kalwin, Instytuty 2.14.3
[15] Matthew Poole, Annotations upon the Holy Bible, 1 Kor. 15:28.
[16] John Gill, Exposition of the Old and New Testament, 1 Kor. 15:24.
[17] Matthew Poole, Annotations upon the Holy Bible, 1 Kor. 15:24.
[18] Matthew Henry, Commentary on the Whole Bible, 1 Kor. 15:24-28.
[19] Zachariasz Ursinus, Komentarz do Katechizmu Heidelberskiego, Pyt. 123, tłum. własne z wyd. ang. G. W. Williarda, źródło
[20] David J. Engelsma, The Kingdom of God, rozdz. „The Kingdom of God’s Dear Son” oraz „The Kingdom of the Rule of God”,  źródło
[21] John Gill, Exposition, 1 Kor. 15:25.
[22] Matthew Poole, Annotations, 1 Kor. 15:25.
[23] Matthew Poole, Annotations, 1 Kor. 15:26.
[24] John Gill, Exposition, 1 Kor. 15:26.
[25] John Gill, Exposition, 1 Kor. 15:27.
[26] Matthew Poole, Annotations, 1 Kor. 15:27.
[27] Jan Kalwin, Komentarz do Pierwszego Listu do Koryntian, 15:28
[28] John Gill, Exposition, 1 Kor. 15:28.
[29] Matthew Poole, Annotations, 1 Kor. 15:28.
[30] Protestanckie Kościoły Reformowane (CPRC), pamflet The Kingdom of God (Królestwo Boże), cprc.co.uk – ujęcie tradycji Hermana Hoeksemy, Hermana Hanko i Davida Engelsmy.
[31] Jan Kalwin, Komentarz do Pierwszego Listu do Koryntian, 15:24-28

---

Zobacz w temacie

• Chrystus: Bóg, człowiek, Pośrednik
• Doktryna Filoque: podwójna procesja Ducha Świętego
• Jestem Synem Bożym
• Jedność ontologiczna Ojca, Syna i Ducha Świętego, część 1
• Siedem Boskich atrybutów Ojca, Syna i Ducha – część 1
• Trzynasty Dzień Pański: Dwie natury Chrystusa
• Trynitaryzm Starego Testamentu
• Stwórca i odkupiciel gwarantem zbawienia
• Prawdziwy Bóg, prawdziwy człowiek, Jedyny Mesjasz
• Konfesja Westminsterska 8.2 – Prawdziwy Bóg, prawdziwy człowiek, jedyny Pośrednik
  .
• Arianizm: topos bram piekieł
• Henoteizm pseudokościoła
• Apolinaryzm
• Henryk Turkanik: dożywotnie piętno zdrajcy