Król Saul jako typ Antychrysta

Upadek człowieka, który nigdy nie był zbawiony

1 Sam. 15:10-19

10. Wtedy doszło do Samuela słowo PANA:

11. Żałuję, że ustanowiłem Saula królem. Odwrócił się bowiem ode mnie i nie wypełnił mego słowa. I Samuel bardzo się rozgniewał, i wołał do PANA przez całą noc.

12. A gdy Samuel wstał wcześnie rano, by spotkać się z Saulem, doniesiono Samuelowi: Saul przybył do Karmelu i tam właśnie postawił sobie pomnik, po czym zawrócił, poszedł i przybył do Gilgal.

13. A gdy Samuel przyszedł do Saula, Saul mu powiedział: Błogosławiony jesteś przez PANA. Wypełniłem słowo PANA.

14. Lecz Samuel powiedział: A co to za beczenie owiec w moich uszach i co to za ryk wołów, który słyszę?

15. Saul odpowiedział: Przyprowadzili je od Amalekitów. Lud bowiem oszczędził to, co najlepsze z owiec i wołów, aby je ofiarować PANU, twemu Bogu. To zaś, co pozostało, wytępiliśmy.

16. Wtedy Samuel powiedział do Saula: Stój, a powiem ci, co PAN mówił do mnie tej nocy. Odpowiedział mu: Powiedz.

17. Samuel rzekł: Czyż to nie wtedy, gdy byłeś mały w swoich oczach, stałeś się głową pokoleń Izraela i PAN namaścił cię na króla nad Izraelem?

18. Potem PAN posłał cię w drogę i powiedział: Idź, wytrać tych grzeszników, Amalekitów, i walcz z nimi, aż ich wytępisz.

19. Dlaczego więc nie posłuchałeś głosu PANA, lecz rzuciłeś się na łup i uczyniłeś to zło w oczach PANA?

Historia, do której zbliżamy się wielkimi krokami, to historia króla Saula, który w rzeczywistości jest typem Antychrysta. Wielu może oponować przeciwko temu stwierdzeniu: „Przecież sam Bóg wybrał go na króla, namaścił go, a nawet wylał na niego swojego Ducha. Saul prorokował, był wybrańcem Bożym – po prostu zgrzeszył i dlatego Bóg pozbawił go królestwa”. Ale czy tak się rzeczy mają?

Historia ta mówi nam o upadku człowieka, który nigdy nie był człowiekiem zbawionym. Saul od początku, od chwili wybrania na króla, bezcześcił wszystko, co było święte: bezcześcił Słowo Boże, Boże przymierze i Boże Prawo – w szczególności przez składanie ofiar i przez ustanowienie siebie obiektem kultu, skoro sam wystawił sobie pomnik.

Na początku taki człowiek, włączony przez Boga choćby nominalnie do kościoła, może wydawać się pokorny. Może zdawać się naszym bratem. A jednak istnieje szereg cech, które pozwalają odkryć, że bratem nie jest. Historia jest tym bardziej tragiczna, im znamienitszy urząd sprawuje w kościele Bożym dany człowiek. Boży sąd i problemy apostatów, którzy nigdy nie należeli do duchowego kościoła, dotykają nawet najwyższych urzędników – mówimy tu relatywnie o tych, którzy wykładają Słowo Boże.
.

(więcej…)

Poznani przez Boga, czyli przez kogo?

Prawdziwa i fałszywa religia

Gal. 4:8-9

8. Wprawdzie dawniej, gdy nie znaliście Boga, służyliście tym, którzy z natury nie są bogami.

9. Ale teraz, gdy poznaliście Boga, a raczej gdy zostaliście przez Boga poznani, jakże możecie ponownie wracać do słabych i nędznych żywiołów, którym ponownie chcecie służyć?

Tekst Listu do Galacjan jest dla nas bardzo ważny. Mówi nam o tym, że istnieje prawdziwa religia i istnieje fałszywa religia. Prawdziwa religia polega na służbie żywemu, prawdziwemu Bogu. Fałszywa religia odnosi nas do fałszywych bogów – do tych, którzy bogami tak naprawdę nie są. I mówi nam o tym, że ta fałszywa religia jest stałym zagrożeniem dla prawdziwego Kościoła.

Galacjanie zostali zaatakowani przez herezję legalizmu, a konkretnie przez jej judaistyczną formułę, w której nakazywano – jako podstawę zbawienia – zachowywanie hebrajskich czy też judaistycznych przepisów: dni, pór, lat i tak dalej, oraz obrzezki. Ta herezja połączyła się również z gnostycyzmem, dzięki któremu nabrała nowego wymiaru, i do Kościoła pragnęły przeniknąć nurty wyznające odmiennych bogów – odmiennych od Pana Boga.

(więcej…)

Wzorcowy kościół, część 2

Wyłom w pogańskim murze

1 Tes. 1:6-10

6. I wy staliście się naśladowcami naszymi i Pana, przyjmując słowo pośród wielkiego ucisku, z radością Ducha Świętego;

7. Tak że staliście się wzorem dla wszystkich wierzących w Macedonii i Achai.

8. Od was bowiem słowo Pańskie rozbrzmiewało nie tylko w Macedonii i Achai, ale też wasza wiara w Boga rozkrzewiła się w każdym miejscu, tak że nie trzeba nam mówić czegokolwiek;

9. Ponieważ oni sami opowiadają o nas, jakie było nasze przybycie do was i jak nawróciliście się od bożków do Boga, aby służyć żywemu i prawdziwemu Bogu;

10. I oczekiwać z niebios jego Syna, którego wskrzesił z martwych, Jezusa, który nas wyrywa od nadchodzącego gniewu.

Przechodząc do dzisiejszego wykładu Słowa Bożego, z radością chciałbym powiedzieć wam, że Bóg był najważniejszy dla Tesaloniczan. Rozważając losy chrześcijan zgromadzonych w tamtejszym kościele, czynimy to nieuniknione i najważniejsze spostrzeżenie, szczególnie ważne, jeśli zrozumiemy historię rozwoju Ewangelii.

Kościół w Tesalonice stanowił przełom misji Pawła, po pierwsze z powodu przekroczenia bariery kontynentalnej. To wyjście ze wschodu – terenów dzisiejszej Azji Mniejszej – do współczesnej Europy. Był to drugi po Filippi chrześcijański Kościół w Europie, zatem historia jego powstania i działania mówi o nim jako o czymś szczególnym!

…[było to] wydarzeniem, które szczególnie wyróżnia tę misję, jest przeprawienie się Pawła do Europy, z czym będzie się wiązało założenie Kościołów w Macedonii i Achai[1]

Po drugie, po przejściu Myzji (Dzieje 16:7) Macedonia i Achaja stanęły przed Apostołem otworem i tu Apostoł doświadczył niemalże duchowej rewolucji. Skuteczność dzieła Bożego na tych terenach przerosła jego najśmielsze oczekiwania. Bóg, choć wśród utrapień, wylewał łaskę za łaską, powołując do świętej unii z Chrystusem wybrany przed wiekami lud pomimo stanowczego sprzeciwu świata.

Gdy Pan działa, żadna siła Go nie powstrzyma. Chrystus o swoim Królestwie powiedział, że jest ono najmniejsze ze wszystkich nasion, ale kiedy wyrośnie, jest największe ze wszystkich jarzyn i staje się drzewem, tak że ptaki niebieskie przylatują i gnieżdżą się w jego gałęziach (Mat. 13:32). Używając ilustracji Chrystusa, Paweł siał ziarno, które musiało wydać obfity plon. I by zrealizować swoją zapowiedź pomnożenia Kościoła, Bóg użył potężnych środków.

Tych samych, których używa dziś.

(więcej…)

Duchowe żniwa

Prawo żniwa

Gal. 6:7 Nie łudźcie się, Bóg nie da się z siebie naśmiewać. Co bowiem człowiek sieje, to też żąć będzie.

Pismo Święte często mówi o porze siewu i żniw, o sianiu i żęciu. Kiedy Bóg przemawia do nas w ten sposób, posługuje się obrazem mającym głębokie znaczenie duchowe, zaczerpniętym z rolniczej gospodarki Izraela, a zarazem dobrze znanym również dzisiaj. Obraz ten niesie zarówno poważne ostrzeżenie dla niewiernych, jak i wielką pociechę dla dzieci Bożych, które w czynieniu dobra bywają znużone.

(więcej…)

Hymn nieskończonej chwały Boga.

Ostatni w chrześcijańskim Psałterzu

Psalm 150:1-6

1. Alleluja. Chwalcie Boga w jego świątyni; chwalcie go na firmamencie jego mocy.

2. Chwalcie go za jego potężne dzieła; chwalcie go za jego wielką dostojność.

3. Chwalcie go na głośnych trąbach; chwalcie go na cytrze i na harfie.

4. Chwalcie go bębnem i tańcem; chwalcie go na strunach i na fletach.

5. Chwalcie go na głośnych cymbałach; chwalcie go na cymbałach brzęczących.

6. Niech wszystko, co oddycha, chwali PANA. Alleluja.

Psalm 150 jest ostatnim utworem Księgi Psalmów. Jest także ostatnim z serii Hallel– Pieśni chwały i jako taki stanowi zwieńczenie doksologii, czyli uwielbienia Boga. Słowo „chwała” (hebr. הָלַל halal) lub jego formy (תְּהַלֵּל tehallet i הַלְלוּ halleluja), które możemy także tłumaczyć jako „uwielbienie”, pojawia się w tym krótkim Psalmie trzynaście razy. Żydowscy interpretatorzy, jak Kimchi, uważali, że liczba ta odpowiada doskonałości Boga; słowo to pojawia się tak często i w każdym zdaniu, aby pokazać żarliwe pragnienie psalmisty, by Pan był uwielbiony; aby wyrazić jego przekonanie o tym, jak bardzo jest godzien uwielbienia i że należy korzystać ze wszystkich sposobów i środków, by Go uwielbić, ponieważ wszystkie one są zbyt małe, by w pełni uwydatnić Jego cześć i chwałę.

Gdybyśmy mieli przedstawić listę ostatnich Psalmów Hallel, podając ich tematykę w formie krótkich tytułów, lista przedstawiłaby Boga i Kościół w historii odkupienia.

  • Psalm 146 – Pieśń pełnego zaufania
  • Psalm 147 – Rozproszony Kościół uwielbiający Boga
  • Psalm 148 – Wszelkie stworzenie chwali Boga
  • Psalm 149 – Pieśń bliskiego zwycięstwa
  • Psalm 150 – Hymn nieskończonej chwały Boga

W tym kontekście Hymn przenosi nas do ostatecznego celu istnienia wszechrzeczy – uwielbienia Trójjedynego Boga. „Hymn nieskończonej chwały Boga” naucza nas o Bogu, któremu należna jest wszelka chwała; o stworzeniu, którego celem istnienia, a zatem powinnością i najwyższym przywilejem jest wysławiać Boga; o sposobie oddawania Bogu czci oraz ostatecznie o tym, jak Boża chwała w relacji Stwórca–stworzenie będzie przez całą wieczność rozbrzmiewać w nieustannym hymnie uwielbienia.

(więcej…)

Mądry i głupi budowniczy.

Słowa niczym skała

Mat. 7:24-29

24. Każdego więc, kto słucha tych moich słów i wypełnia je, przyrównam do człowieka mądrego, który zbudował swój dom na skale.

25. I spadł deszcz, przyszła powódź, zerwały się wichry i uderzyły w ten dom, ale się nie zawalił, bo był założony na skale.

26. A każdy, kto słucha tych moich słów, a nie wypełnia ich, będzie przyrównany do człowieka głupiego, który zbudował swój dom na piasku.

27. I spadł deszcz, przyszła powódź, zerwały się wichry i uderzyły w ten dom, i zawalił się, a jego upadek był wielki.

28. A gdy Jezus dokończył tych słów, ludzie zdumiewali się jego nauką.

29. Uczył ich bowiem jak ten, który ma moc, a nie jak uczeni w Piśmie.

Oto drugi rok ziemskiej służby Chrystusa, czas ogromnego wzrostu Jego popularności. Jan Chrzciciel zaświadczył o Jezusie (Jan 1:26-34) oficjalnie ogłaszając Go arcykapłanem, królem i prorokiem (Mat. 3:15). Apostołowie zostali wybrani (Marek 3:13-19; Łuk. 6:12-16). Chrystus głosi Ewangelię, a prawdziwość Jego słów potwierdzana jest przez cudowne uzdrowienia (Jan 5:36; Dzieje 2:22).

Oto góra przy jeziorze Genezaret, a na niej Mistrz – Syn Boży, Bóg wcielony, który przyszedł ogłosić dobrą nowinę. Góra znajduje się na północno-zachodnim brzegu jeziora. Wniosek ten wypływa ze świadectwa Pisma nauczającego nas o zejściu Pana do Kafarnaum tuż po zakończeniu kazania, do miejsca swojego zamieszkania:

Mat. 4:13 A opuściwszy Nazaret, przyszedł i zamieszkał w Kafarnaum, które leży nad morzem, w granicach Zabulona i Neftalego;

Mat. 8:5 A gdy Jezus wszedł do Kafarnaum, przyszedł do niego setnik i prosił go:

Będzie to zatem jedna z gór położonych niemal na granicy Galilei, Dekapolu i Syrii. Świadectwo Pisma jest bezbłędne historycznie, ponieważ stwierdza, że wokół Pana zgromadził się wielki tłum z Syrii, do którego dołączyli ludzie z „Galilei, Dekapolu, Jerozolimy i Zajordania” (Mat. 4:24-25). Język grecki pozwala nam w przybliżeniu określić liczebność słuchaczy Pana z nieba: ὄχλοι πολλοὶ (ochloi polloi) – co w luźnym tłumaczeniu oznacza „tłumy wielkie”, czy też bardziej dynamicznie „mnóstwo”.

Czytelnik pochodzenia hebrajskiego miał konkretne wyobrażenie tego tłumu:

„Greckie słowo oznaczające «mnóstwo» zostało przejęte do języka talmudycznego i jest często używane przez uczonych w Piśmie; istnieje bowiem tradycja głosząca, że «mnóstwo» to nie mniej niż sześćset tysięcy osób” [1]

Choć musimy wykazać się zdrowym rozsądkiem i nie zakładać, że w tym miejscu było ponad pół miliona osób, to jednak przekaz jest taki, że tłum był naprawdę wielki, przewyższający wszelkie standardy zgromadzeń. Słowo polloi użyte było wielokrotnie do opisania wielu tysięcy. Pamiętamy, że tłumy cisnęły się do Pana tak, że musiał wchodzić do łodzi, aby wszyscy mogli Go zobaczyć i usłyszeć (Mat. 13:2). Chrystus nakarmił 5 tysięcy mężów, co wraz z kobietami i dziećmi daje nam obraz mniej więcej 20 tysięcy osób (Mat. 14:20-21).

(więcej…)

Skąd pochodzi dusza?

Akt stwórczy czy przekazanie?

1 Mojż. 2:7 Wtedy PAN Bóg ukształtował człowieka z prochu ziemi i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia. I człowiek stał się żywą duszą.

Wielu chrześcijan może zadawać sobie pytanie:  skąd pochodzi dusza człowieka? W Piśmie Świętym  nie ma jednoznacznych fragmentów, które miałyby istotne znaczenie dla tej kwestii; a między teologami luterańskimi a reformowanymi istnieją różnice zdań co do tego, czy powstawanie duszy odbywa się w sposób automatyczny, czy też jest wynikiem bezpośredniego aktu stwórczego Boga w momencie poczęcia.

Jakie dowody biblijne można przytoczyć w tej sprawie?

(więcej…)

Subordynacjonizm współczesnych arian.

Iluzja prawdy

1 Kor. 15:24-28

24. A potem będzie koniec, gdy przekaże królestwo Bogu i Ojcu, gdy zniszczy wszelką zwierzchność oraz wszelką władzę i moc.

25. Bo on musi królować, aż położy wszystkich wrogów pod swoje stopy.

26. A ostatni wróg, który zostanie zniszczony, to śmierć.

27. Wszystko bowiem poddał pod jego stopy. A gdy mówi, że wszystko jest mu poddane, jest jasne, że oprócz tego, który mu wszystko poddał.

28. Gdy zaś wszystko zostanie mu poddane, wtedy i sam Syn będzie poddany temu, który mu poddał wszystko, aby Bóg był wszystkim we wszystkich.

Jednym z częściej używanych przez wrogów Trójcy Świętej tekstów jest 1 Kor. 15:28. Świadkowie Strażnicy, unitarianie, biblijni studenci i wszelkiej maści spadkobiercy Ariusza powtarzają jak mantrę: „Skoro Syn będzie poddany Ojcu, to nie może być Bogiem!”. Werset ten ma być rzekomo gwoździem do trumny doktryny trynitarnej, a przy okazji – dowodem, że cała historia Kościoła od Nicei aż po Reformację była wielkim błędem.

Subordynacjonizm, bo taka jest właściwa nazwa herezji, to pogląd teologiczny, głoszony od II i III wieku, twierdzący, że Chrystus jako istota jest podporządkowany Ojcu. Wyniknął on z zastosowania neoplatońskiego rozumowania do nauki o Trójcy Świętej. Według tej doktryny Ojciec emanuje Syna, a Syn emanuje Ducha Świętego. Chrystus jest podporządkowany Ojcu i ma wobec niego niższą pozycję, podobnie jak Duch Święty, który stoi niżej od Ojca i Syna. 

Herezja rozpowszechniona jest w różnych środowiskach, zaskakuje jednak, że także w tych, które mianują się „trynitarnymi”. Swego czasu prowadzony przez pana Krzysztofa Gołębiowskiego ośrodek Berea w Świętochłowicach promował serię wykładów pana Łukasza Krawczyka, który odrzucał ontologiczną równość trzech hipostaz Boga (subordynacjonizm hierarchiczny) oraz negował prawdę o samoistności Syna. 

„Ojciec zrodził Syna, a może raczej zradza Syna […] Subordynacjonizm polega na tym, że to co ma Syn pochodzi od Ojca, ponieważ źródlem Syna jest Ojciec […] sam Jezus mówi o swojej zależności od Ojca ponieważ mówi, że Ojciec mu dał życie w sobie a więc to ma od Ojca a nie sam z siebie ponieważ źródłem Syna jest Ojciec […] W Trójcy istnieje pewna hierarchia. Podstawą (arche) jest Bóg-Ojciec, on jest ontologicznym początkiem, źródłem Syna i Ducha Świętego […] wyobraź sobie, że słońce jest wieczne; jeżeli ono jest wieczne to i promienie światła jak również ciepło które słońce daje. Mimo tego, że światło i ciepło są emanacjami słońca to jednak istniałyby od wieczności” [1a]

Również Współcześni arianie w publikacjach takich jak „Jak umarli zostaną wskrzeszeni?”, tekście dostępnym  Strażnicy Russella wyjaśniają, że werset 28 „wtedy i sam Syn będzie poddany temu, który mu poddał wszystko” opisuje moment, w którym Jezus Chrystus po zrealizowaniu zamierzenia Bożego wobec ziemi i ludzkości przekaże władzę Królestwa z powrotem w ręce Boga i Ojca.

„Na koniec Jezus oraz jego współwładcy przekażą władzę Jehowie (1 Kor. 15:24-28). Będzie to wspaniały czas!” [1b]

Antytrynitarze interpretują ten fragment jako dowód na to, że Syn jest i pozostaje w wieczności podległy Bogu Ojcu, a Jego władza mesjańska ma cel ostateczny prowadzący do tego, „aby Bóg był wszystkim we wszystkich” poprzez pozbawienie władzy Chrystusa i podporządkowanie Go Ojcu

Fragment ten nie pozostawia wiele miejsca na różne interpretacje. Apostoł Paweł mówi o przyszłym wydarzeniu, które nastąpi po zakończeniu panowania Chrystusa. Co się wówczas wydarzy? Wówczas Syn będzie poddany Temu, który poddał Mu wszystko, czyli Bogu Ojcu. …Apostoł Paweł opisuje wydarzenia, które nastąpią w przyszłości, po zakończeniu mesjańskiego panowania Chrystusa. Nie mówi więc o ziemskim życiu Jezusa ani o Jego uniżeniu przed śmiercią i zmartwychwstaniem….Apostoł Paweł wyraźnie zaznacza, że istnieje Jeden, który pozostaje wyjątkiem od zasady „wszystko zostało poddane”. Tym wyjątkiem jest Bóg Ojciec.„ [2]

Rozważmy heretyckie nauczanie przykładając do niego miecz Słowa Bożego aby zobaczyć, że nasz tekst nie mówi ani słowa o istocie Syna, lecz o Jego urzędzie Pośrednika.

(więcej…)

Jaki był grzech Sodomy?

Istota zagadnienia

Ezech. 16:49-50

49. Oto taka była nieprawość Sodomy, twojej siostry: pycha, dostatek chleba i wielkie próżniactwo były w niej i jej córkach, nie wzmacniała też ręki ubogiego i nędznego.

50. Były wyniosłe i popełniały obrzydliwość przede mną. Dlatego usunąłem je, jak uważałem za słuszne.

Ezechiel 16:49 mówi, że grzechem Sodomy były pycha, dostatek chleba i wielkie próżniactwo oraz brak pomocy ubogim i nędzarzom. Tymczasem Księga Rodzaju 19 wyraźnie naucza, że jej grzechem był homoseksualizm.

Pytanie zatem brzmi: jaki był grzech Sodomy?

(więcej…)

Jozue, kult Arki a kult obrazów

Jozue bałwochwalcą?

Joz. 7:6 Wtedy Jozue rozdarł swoje szaty, upadł twarzą na ziemię przed arką PANA i leżał tak aż do wieczora, on i starsi Izraela, i sypali proch na swoje głowy.

Obrońcy kultu obrazów i ikon sięgają niekiedy po scenę, w której Jozue pada twarzą na ziemię przed Arką Pańską, i wyciągają z niej wniosek, że skoro mąż Boży oddał pokłon przed świętym przedmiotem, to trzeba czcić obrazy i figury.  Rzymska apologetyka posługuje się tą sceną jako jednym ze swoich koronnych dowodów na dopuszczalność czci obrazów. Przedstawmy ich argument w najmocniejszej postaci:

Po pierwsze, Pismo pokazuje mężów Bożych padających na twarz przed świętymi przedmiotami: Jozue pada przed Arką (Joz. 7:6), a Salomon i cały lud biją pokłony twarzą do ziemi przed świątynią, w której stały wyobrażenia cherubinów (2 Kron. 7:3). Skoro Bóg tych pokłonów nie potępił, to pokłon wobec świętego przedmiotu nie jest sam w sobie bałwochwalstwem.

Po drugie, prawdziwe bałwochwalstwo — twierdzą — wymaga wewnętrznej intencji oddania chwały samemu przedmiotowi; dopóki czciciel wie, że przedmiot jedynie reprezentuje to, co święte, nie grzeszy.

Po trzecie, Kościół rzymski rozróżnia latrię (cześć absolutną, należną wyłącznie Bogu) od dulii (czci względnej, oddawanej świętym, relikwiom i obrazom). Obraz jest jedynie środkiem, a cześć „przechodzi” na pierwowzór.

Jozue miałby więc być biblijnym przykładem takiej dozwolonej czci względnej wobec świętego przedmiotu. Stąd w bluźnierczym katechizmie religii watykańskiej czytamy o rozróżnieniu oddawania czci od oddawania chwały:

„Chrześcijański kult obrazów nie jest sprzeczny z pierwszym przykazaniem, [sic!] które odrzuca bałwochwalstwo. Istotnie „cześć oddawana obrazowi odwołuje się do pierwotnego wzoru” Św. Bazyli, Liber de Spiritu Sancto, 18, 45: PG 32,149 C. i „kto czci obraz, ten czci osobę, którą obraz przedstawia” Sobór Nicejski II: DS 601; por. Sobór Trydencki: DS 1821-1825; Sobór Watykański II: konst. Sacrosanctum Concilium, 126; konst. Lumen gentium, .. Cześć oddawana świętym obrazom jest „pełną szacunku czcią”, nie zaś uwielbieniem należnym jedynie samemu Bogu.” [1]

Katolicy celowo usunęli drugie przykazanie zabraniające nie tylko czci ale i tworzenia wizerunków Boga. Dla uzasadnienia swoich „racji” posługują się manipulacją Świętego Tekstu. Cała rozpowszechniana przez rzymski katolicyzm narracja o Jozuem-czcicielu Arki przedstawia, mówiąc delikatnie, wierutne kłamstwo.

(więcej…)

Wzorcowy kościół, część 1.

Przygotowanie zgodne z łaską i opatrznością

1 Tes. 1:6-10

6. I wy staliście się naśladowcami naszymi i Pana, przyjmując słowo pośród wielkiego ucisku, z radością Ducha Świętego;

7. Tak że staliście się wzorem dla wszystkich wierzących w Macedonii i Achai.

8. Od was bowiem słowo Pańskie rozbrzmiewało nie tylko w Macedonii i Achai, ale też wasza wiara w Boga rozkrzewiła się w każdym miejscu, tak że nie trzeba nam mówić czegokolwiek;

9. Ponieważ oni sami opowiadają o nas, jakie było nasze przybycie do was i jak nawróciliście się od bożków do Boga, aby służyć żywemu i prawdziwemu Bogu;

10. I oczekiwać z niebios jego Syna, którego wskrzesił z martwych, Jezusa, który nas wyrywa od nadchodzącego gniewu.

Umiłowani powracamy do studium niezwykłego kościoła, jakim była kongregacja Tesaloniczan. Przede mną stoi niebagatelne zadanie wyjaśnienie wersetu 7, krótkiego, bo liczącego zaledwie 14 słów greckich i 12 słów w naszym polskim tłumaczeniu, a jednak mającego fundamentalne znacznie dla każdej prawowiernej kongregacji. Wierzę, i mam nadzieję że wy również, iż każdy kościół chciałby być najlepszą kongregacją swoich czasów, wzorcowym dla pozostałych, z którego doświadczeń inni ochotnie czerpaliby, aby kształtować swoje własne kongregacje według modelu jaki widzą w nas. To nie jest łatwy cel ale, jak się okazuje, nawet młody kościół może go osiągnąć, wszystko dzięki Bożej suwerenności. W moim kazaniu postaram się przedstawić.

  • tło historyczne Tesaloniczan, niesprzyjające okoliczności, w jakich żyli,
    .
  • zachowawcze dzieło Bożej opatrzności
    .
  • przeobrażenie kościoła i uzdolnienie chrześcijan do działania wbrew wszelkim przeciwnościom,
    .
  • rezultat tego czyli uczynienie kościoła wzorcem
    .
  • misyjny nacisk Bożego działania

Dowodu żywego działania Słowa dostarczą nam przykłady purytan, zdaje się najmocniej prześladowanej grupy chrześcijan kalwińskich, którzy, choć spisani na straty, zmienili bieg historii.  Uciskani do tego stopnia w starej Anglii powierzając swoje dusze Bogu purytańscy separatyści, którzy w 1620 roku przybyli do Nowego Świata na pokładzie Mayflower i przeszli do historii jako Pielgrzymi dali podwaliny pod opartą o biblijne wartości, gwarantującą wolność wyznania, sumienia i wolność ekonomiczną cywilizację Zachodnią.

(więcej…)

Najwspanialsza Świątynia

Cuda starożytnego świata

Efez. 2:20-22

20. Zbudowani na fundamencie apostołów i proroków, gdzie kamieniem węgielnym jest sam Jezus Chrystus;

21. Na którym cała budowla razem zespolona rośnie w świętą świątynię w Panu;

22. Na którym i wy razem się budujecie, aby być mieszkaniem Boga przez Ducha.

Pierwsi adresaci kanonicznego Listu Pawła do Efezjan znali imponujące świątynie. Wszyscy oni widzieli wspaniałą świątynię Diany (czy też Artemidy) w swoim mieście, a wielu z nich oddawało tam cześć bóstwu. Był to jeden z siedmiu cudów starożytnego świata i jedyny spośród nich, który stanowił świątynię. Według archeologów w I wieku n.e. w Efezie istniała trzecia faza tej budowli. O gwałtownym przywiązaniu Efezjan do tego kultu świadczy relacja Dziejów Apostolskich:

Dzieje 19:27-28 27. Należy więc obawiać się nie tylko tego, że nasze rzemiosło zostanie zlekceważone, ale też że świątynia wielkiej bogini Diany, czczonej w całej Azji i w całym świecie, zostanie poczytana za nic i zostanie zniszczony jej majestat. 28. Gdy to usłyszeli, ogarnął ich gniew i zaczęli krzyczeć: Wielka jest Diana Efeska!

A o duchowym stanie tych pogan, zanim dosięgła ich łaska, pisze sam Apostoł:

Efez. 2:11-12 11. Dlatego pamiętajcie, że wy, niegdyś poganie w ciele, zwani nieobrzezaniem przez tych, których zwie się obrzezaniem, dokonanym ręką na ciele; 12. Byliście w tamtym czasie bez Chrystusa, obcy względem społeczności Izraela i obcy przymierzom obietnicy, niemający nadziei i bez Boga na świecie.

Wielu spośród pierwszych odbiorców listu Pawła do Efezjan słyszało zapewne o świątyni Boga w Jerozolimie. Pierwszą świątynię wzniósł tam tysiąc lat wcześniej Salomon, o czym czytamy w Pierwszej Księdze Królewskiej (rozdz. 5-7) i Drugiej Księdze Kronik (rozdz. 2-4). Około pięćset lat później, pod kierownictwem Zorobabela, wzniesiono drugą świątynię. Według wszelkich relacji, współczesna Pawłowi świątynia jerozolimska była wspaniała. Ewangelia Łukasza podaje, że była ona przyozdobiona kosztownościami:

Łuk. 21:5 A gdy niektórzy mówili o świątyni, że jest przyozdobiona pięknymi kamieniami i darami…

Oto dwie świątynie, które robiły wrażenie na starożytnym oku: bałwochwalcza świątynia Diany, tuż obok, i święta świątynia w Jerozolimie, daleko na południu. A jednak Paweł kieruje wzrok chrześcijan ku czemuś nieporównanie wspanialszemu.

(więcej…)

Duch Samuela, czy zwodniczy demon?

Sen to czy zjawa?

1 Sam. 28:13-14

13. Król powiedział do niej: Nie bój się. Cóż widziałaś? Kobieta odpowiedziała Saulowi: Widziałam bogów wstępujących z ziemi.

14. Pytał dalej: Jak wyglądał? Odpowiedziała: Wstępuje stary mężczyzna, a jest on ubrany w płaszcz. I Saul poznał, że to Samuel, schylił się twarzą do ziemi i pokłonił.

Wyobraźmy sobie scenę. Zapada noc nad Doliną Jezreel. Król Izraela — namaszczony, wysoki o głowę ponad cały lud, człowiek, który kiedyś prorokował między prorokami — zdziera z siebie królewskie szaty, przebiera się jak zbieg i skrada się w ciemności za linię wroga, do drzwi wiedźmy. Nie idzie do proroka swojej religii ani do kapłana. Idzie do wiedźmy. Człowiek, który sam wygnał z ziemi wywoływaczy duchów, teraz po nocy puka do jednego z nich.

I pada pytanie, czy Saul faktycznie rozmawiał ze zmarłym Samuelem?

Wielu ludzi czytających ten rozdział powie: „No przecież tam napisane — Samuel. Prorok wrócił zza grobu.” Tu buduje się całą teologię kontaktu z umarłymi, seansów, przywoływania duchów. Ale to nie był Samuel. To był demon. Pismo Święte nie pozostawia nam cienia wątpliwości. A historia Kościoła to potwierdza.

Teza jest prosta: duch wywołany przez wiedźmę z Endor nie był duszą proroka Samuela, lecz demonem — duchem zwodniczym, który w jej umyśle przybrał postać Samuela, by dopchnąć potępionego króla do samej krawędzi rozpaczy.

Saul nawet nie widział tej zjawy (pytał przecież: Jak wyglądał?) i polegał na świadectwie nekromantki: Wstępuje stary mężczyzna, a jest on ubrany w płaszcz. Ludzie w Raju mieliby być starzy? Już to powinno zadziwić Saula…

(więcej…)

Dzień Pański według Zachariasza, część 7 – kosmiczne zmiany

Wielkie zmiany

Zach. 14:6-7

6. A w tym dniu nie będzie wspaniałej światłości ani gęstej ciemności;

7. Lecz będzie to jeden dzień, który jest znany tylko PANU, nie będzie to dzień ani noc. A o wieczornej porze nastanie światło.

W naszym siódmym i ostatnim artykule poświęconym „Dniowi Pańskiemu u Zachariasza” (Zach. 14:1-15) przechodzimy do szóstego i zarazem ostatniego głównego wątku tego fragmentu: zmiany w kosmicznym świetle (wersety 6–7). Zachariasz mówi zatem nie tylko o przesuwaniu się gór i płynięciu rzek na ziemi (co było naszym czwartym i piątym motywem), lecz także o przemianie dotyczącej światła płynącego z nieba.

Prorok oznajmia: „A w tym dniu  [tj. w dniu Pańskim], nie będzie wspaniałej światłości ani gęstej ciemności;” (werset 6). Myśl zawarta w oryginalnym tekście hebrajskim wskazuje, iż

„nie będzie światła; wspaniałe ciała niebieskie przygasną”.

(więcej…)

Wyznanie Bożej suwerenności

Wyznanie Nabuchodonozora

Dan. 4:34-35

34. Pod koniec tych dni, ja, Nabuchodonozor, podniosłem swoje oczy do nieba i wrócił mi mój rozum. Wtedy błogosławiłem Najwyższego i chwaliłem go, i wysławiałem Żyjącego na wieki, bo jego władza to władza wieczna, a jego królestwo trwa z pokolenia na pokolenie.

35. Wszyscy mieszkańcy ziemi są uważani za nic. Według swojej woli postępuje z wojskiem niebieskim i z mieszkańcami ziemi, a nie ma nikogo, kto by wstrzymał jego rękę lub powiedział mu: Co czynisz?

Choć w tych dwóch wersetach nie pada słowo „suwerenność”, to – jestem pewien, że to dostrzegacie – traktują one właśnie o suwerenności Boga. To, co Arthur Pink opisał jako fakt, że Bóg czyni to, co chce – i zawsze to, co chce, we wszystkich swoich dziełach i drogach – jest w istocie prawdą o tym, że Bóg jest Bogiem. Każde zaprzeczenie suwerenności Boga jest w rzeczywistości zaprzeczeniem samego Boga w całym Jego majestacie, chwale i mocy.

Doktryna o suwerenności Boga została uznana przez króla  Nabuchodonozora. Złożył on wyznanie – nie takie, jakie my, wierzący, składamy w kwestii suwerenności Boga, ale jednak uznał Bożą suwerenność. Co więcej, składając to wyznanie, Nabuchodonozor stał się niejako żywą ilustracją czy też przykładem tej suwerenności. I właśnie to chcemy dziś rano dostrzec w Słowie Bożym, w 4. rozdziale Księgi Daniela, w wersetach 34 i 35.

(więcej…)

Zapewnienie o usprawiedliwieniu.

Zadeklarowani jako sprawiedliwi

Rzym. 5:1-5

1. Będąc więc zadeklarowani jako sprawiedliwi przez wiarę, mamy pokój z Bogiem przez naszego Pana Jezusa Chrystusa;

2. Dzięki któremu też otrzymaliśmy dostęp przez wiarę do tej łaski, w której trwamy i chlubimy się nadzieją chwały Boga.

3. A nie tylko to, ale chlubimy się też uciskami, wiedząc, że ucisk wyrabia cierpliwość;

4. A cierpliwość – doświadczenie, doświadczenie zaś – nadzieję;

5. A nadzieja nie zawodzi, ponieważ miłość Boga jest rozlana w naszych sercach przez Ducha Świętego, który został nam dany.

Drodzy bracia i siostry, naszym zwyczajem rozpoczynamy nabożeństwo krótszym rozważaniem. Dzisiejszym naszym tekstem jest fragment z Listu do Rzymian, piąty rozdział, wersety od pierwszego do piątego. W tłumaczeniu naszej Biblii — Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej — mamy tutaj kilka różnic względem tekstu oryginalnego, na które chciałbym na początku zwrócić uwagę. Werset pierwszy w UBG brzmi „będąc więc usprawiedliwieni” można oddać tak:

„Będąc więc zadeklarowani jako sprawiedliwi przez wiarę, mamy pokój z Bogiem przez naszego Pana Jezusa Chrystusa„.

To jest pierwsza różnica wskazująca na to, że nasza sprawiedliwość jest deklaratywna a nie wypracowana. Druga dotyczy nadziei: nadzieja nie tyle „nie przynosi wstydu” jak tłumaczy to UBG, ile raczej „nie zawodzi” — jest niezawodna. Dlaczego? Ponieważ miłość Boga jest rozlana w naszych sercach przez Ducha Świętego, który nam został dany. W swoim ogólnym zarysie i przekazie List do Rzymian w piątym rozdziale, w tych pierwszych pięciu wersetach, mówi nam o pewności zbawienia, która wynika z pewności usprawiedliwienia. I tu powstaje pytanie:

Na czym chrześcijanin Reformowany może opierać swoją pewność zbawienia?

Oczywiście nie możemy jej opierać na nas samych, na sile naszej własnej wiary ani na dobrych uczynkach, lecz opieramy ją na Bożym fundamencie. Ten fundament nie jest położony przez człowieka — jest położony przez Boga. Czytamy w pierwszym wersecie: jesteśmy zadeklarowani jako sprawiedliwi przez wiarę. I ponieważ Bóg zadeklarował nas jako sprawiedliwych, właśnie dlatego mamy pokój z Bogiem przez naszego Pana Jezusa Chrystusa.

Tak więc ten fundament jest niezawodny, ponieważ wynika z Bożego postanowienia. Jest to niezawodna obietnica Boża, poparta Bożą przysięgą — o czym zaraz będziemy mówić — dotykająca skutecznej ofiary Chrystusa. Wewnętrznie jest ona nam przekazywana przez świadectwo Ducha, oparte o obiektywną prawdę Słowa Bożego. Również miłość, którą daje nam Duch przez poznanie Słowa Bożego, przez poznanie doktryny usprawiedliwienia, usuwa z nas lęk. Tak więc ta pewność i ta obietnica zakorzeniona jest w Bożym krzyżu, w krzyżu Chrystusa, oraz — jak zobaczymy — w Bożym dekrecie i Bożym przymierzu.

(więcej…)

Między łaską a prawem: przypadek nierządnicy

Bezprawne nadużycie

Jan 8:1-11

1. A Jezus poszedł na Górę Oliwną.

2. Potem znowu wcześnie rano przyszedł do świątyni, a cały lud zszedł się do niego. I siadłszy, nauczał ich.

3. I przyprowadzili do niego uczeni w Piśmie i faryzeusze kobietę przyłapaną na cudzołóstwie, a postawiwszy ją pośrodku;

4. Powiedzieli do niego: Nauczycielu, tę kobietę przyłapano na uczynku cudzołóstwa.

5. W prawie Mojżesz nakazał nam takie kamienować. A ty co mówisz?

6. A mówili to, wystawiając go na próbę, aby mogli go oskarżyć. Jezus zaś, schyliwszy się, pisał palcem po ziemi.

7. A gdy nie przestawali go pytać, podniósł się i powiedział do nich: Kto z was jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci w nią kamieniem.

8. I znowu schyliwszy się, pisał po ziemi.

9. A gdy oni to usłyszeli, będąc przekonani przez sumienie, odchodzili jeden po drugim, począwszy od starszych aż do ostatnich. Pozostał tylko sam Jezus i ta kobieta stojąca pośrodku.

10. A Jezus podniósł się i nie widząc nikogo oprócz tej kobiety, powiedział do niej: Kobieto, gdzież są ci, którzy cię oskarżali? Nikt cię nie potępił?

11. Ona odpowiedziała: Nikt, Panie. A Jezus powiedział do niej: I ja ciebie nie potępiam. Idź i już więcej nie grzesz.

Historia kobiety przyłapanej na cudzołóstwie jest chętnie przywoływana przez antynomian jako „dowód” unieważnienia Prawa Bożego. Ze zdania „I ja ciebie nie potępiam„ — wyprowadza się wniosek, jakoby Chrystus zniósł całe Prawo, unieważnił karę i pozostawił chrześcijaninowi jedynie łagodne upominanie, w myś zasady:

 „mamy ich upominać, a nie wymierzać im karę, bo od wymierzania kary jest Bóg”.

Skoro Chrystus nie ukamienował cudzołożnicy, to i my nie mamy prawa domagać się posłuszeństwa przykazaniu, ani też nie możemy stosować dyscypliny kościelnej.

Rzecz w tym, że jest to odczytanie błędne. Chrystus w tym zdarzeniu nie zniósł Prawa, pod którym żył, ani nie usprawiedliwił grzechu lecz obnażył obłudę oskarżycieli. Na koniec wezwał grzesznicę do upamiętania. Słowo Boże wiąże tu przebaczenie z nakazem zaprzestania dalszego grzeszenia: „Idź i już więcej nie grzesz”. Poniżej wykażemy w oparciu Pismo, wypowiedzi Jana Kalwina, Johna Gilla oraz świadectwo ojców kościoła aż do Augustyna, że argument o grzechu w Jana 8 jest w istocie argumentem przeciw antynomianizmowi.

Choć stając pod Bożym sądem i zagrożeniem zatracenia (Obj. 22:19) wyznawcy wyższej krytyki tekstu usuwają perykopę cudzołożnicy z Pisma Świętego, my podejdziemy do jej analizy całą powagą, jaką winniśmy Słowu Boga.

(więcej…)

Obowiązki Dnia Pańskiego.

Dwie siostry, dwie postawy

Łuk. 10:38-42

38. A gdy szli, wszedł do jednej wsi. Tam pewna kobieta, imieniem Marta, przyjęła go do swego domu.

39. Miała ona siostrę, zwaną Marią, która usiadła u nóg Jezusa i słuchała jego słów.

40. Ale Marta krzątała się koło rozmaitych posług, a podszedłszy, powiedziała: Panie, czy nie obchodzi cię, że moja siostra zostawiła mnie samą przy usługiwaniu? Powiedz jej, aby mi pomogła.

41. A Jezus jej odpowiedział: Marto, Marto, troszczysz się i martwisz o wiele spraw;

42. Ale jedno jest potrzebne. Maria wybrała dobrą cząstkę, która nie będzie jej odebrana.

Umiłowani, nasz tekst mówi nam o dwóch siostrach, o dwóch postawach względem jednego Mistrza. Obydwie — Marta i Maria — przecież wierzyły w Pana Jezusa i obydwie były jego wyznawczyniami. Obydwie przyjęły go do domu. Najwyraźniej mieszkały one w jednym domu w tamtym czasie, lub przebywały w jednym domu. I jak się okazuje, jedna z nich zaczęła troszczyć się o sprawy tego świata. Zaczęła troszczyć się o posiłek, o pokrzepienie Pana Jezusa, jego uczniów, po to, żeby mieli co jeść. I to było w czasie, kiedy Jezus Chrystus głosił Słowo.

W tamtym czasie Maria słuchała Słowa Bożego i była zainteresowana tym, co mówi Jezus, podczas gdy Marta być może nawet jednym uchem słyszała to, co się mówi w następnym pokoju. Być może słyszała to, krzątając się przy sprawach tych doczesnych i tego świata, ale jej uwaga była nieskupiona. Jej uwaga była podzielona. W związku z tym nawet wyraziła swoistą dezaprobatę tego, że musiała wszystkie rzeczy czynić sama, że musiała krzątać się koło rozmaitych posług. I dlatego powiedziała znamienne: „No, Panie, no, czy ciebie nie obchodzi, że moja siostra zostawiła mnie samą przy usługiwaniu? Powiedz jej, żeby mi pomogła”.

No bo cóż może być ważniejszego od krzątania się? Cóż może być ważniejszego od robienia jedzenia? Przecież nie Słowo Boże? — przynajmniej nie w rozumieniu Marty. Ale Pan Jezus zganił ją w pewnym sensie. Powiedział jej bardzo grzecznie:

„Troszczysz się i martwisz o wiele spraw, ale jedno jest potrzebne. Maria wybrała dobrą cząstkę, która jej nie będzie odebrana„.

Tą dobrą cząstką było słuchanie słów naszego Mistrza. Było słuchanie słów Jezusa Chrystusa. Jan Ewangelista mówi nam, że zdarzenie miało miejsce sześć dni przed Paschą. Chrystus spożył Paschę w czwartek wieczorem, był to zatem piątek wieczór, czyli żydowski szabas, dzień odpocznienia.

Jan 12:1 Na sześć dni przed Paschą Jezus przyszedł do Betanii, gdzie był Łazarz, który umarł, a którego wskrzesił z martwych.

Ważne jest to, że Pan Jezus w tym dniu przemawiał. Niektórzy go słuchali, a niektórzy zajmowali się — nawet słuchając jednym uchem — swoimi sprawami. Jest to bardzo niewygodna pozycja, i najwyraźniej takie słuchanie nie przynosi zbyt wiele pożytku.

(więcej…)

Dzień Pański według Zachariasza, część 6 – żywa woda

Przypomnienie

Zach. 14:8 W tym dniu wyjdą wody żywe z Jerozolimy; połowa ich do morza wschodniego, a połowa – do morza zachodniego. Będzie to w lecie i w zimie.

Pierwszy artykuł na temat „Dnia Pańskiego Zachariasza” (Zach. 14:1-15) dowiódł, że te piętnaście wersetów przepowiada drugie przyjście Chrystusa, w tym wydarzenia bezpośrednio je poprzedzające oraz nowe stworzenie, które ono zapoczątkowuje. W kolejnych czterech częściach omówiliśmy cztery z sześciu głównych tematów tego fragmentu:

Teraz zajmiemy się jednym z dwóch pozostałych tematów: przepływem wód żywych.

Następnym razem, jeśli Bóg pozwoli, zajmiemy się szóstym i ostatnim motywem: zmianą światła kosmicznego (wersety 6-7). Wszystko to jest demonstracją łaskawego, globalnego i wyłącznego panowania Jahwe dla zbawienia Jego wybranego Kościoła w Jezusie Chrystusie:

Zach. 14:9 A PAN będzie królem nad całą ziemią. W tym dniu jeden będzie PAN i jedno jego imię.

(więcej…)

Grób, którego nie było…

Karkołomna teza….

Izaj. 53:9 I wyznaczono mu grób z niegodziwcami, a z bogaczami była jego śmierć, choć nieprawości nie uczynił ani nie znaleziono fałszu w jego ustach.

Teza, którą mamy obalić, brzmi tak:

Nie było żadnego grobu. Według heretyków ukrzyżowanie było najwyższym wymiarem kary, obliczonym na całkowity rozkład ciała i pozbawienie pogrzebu; karą dla buntowników, mającą odstraszyć każdego, kto ośmieliłby się porwać na Rzym. Ciała krzyżowanych zostawiano na pastwę psów i ptaków albo wrzucano do płytkich, wspólnych dołów. A zatem — konkluduje heretyk — i Jezus został wrzucony do płytkiego, masowego grobu razem ze swoimi towarzyszami niedoli, a cała opowieść o grobie Józefa z Arymatei jest późniejszą, pobożną fikcją.

Trzeba przyznać uczciwie, że teza ta nie jest zupełnie bezpodstawna jako opis ogólnej rzymskiej praktyki. Rzym istotnie posługiwał się ukrzyżowaniem jako karą hańbiącą, a pozbawienie pogrzebu bywało jej częścią — zwłaszcza w czasie wojny i wobec zbrodni obrazy majestatu. Krzyż karmiący wrony był w literaturze rzymskiej niemal przysłowiem [1]. Nie mamy więc do czynienia z pustym wymysłem, lecz z informacją częściową, rozdmuchaną do rangi żelaznego prawa, które rzekomo nie znało wyjątków.

Jednak wystarczy jeden dobrze udokumentowany wyjątek — a jest ich wiele, i to dokładnie w tym miejscu i czasie, który dotyczy Jezusa — by teza runęła.

Zanim jednak przejdziemy do faktów, nazwijmy rzecz po imieniu, bo tu nie idzie o archeologię. Idzie o zmartwychwstanie. Teza o „braku grobu” nie jest neutralnym przyczynkiem historycznym; jest atakiem wymierzonym  w cielesne powstanie Chrystusa a zatem w zmartwychwstanie. Jeśli bowiem nikt nie wiedział, gdzie leży ciało; jeśli rozpłynęło się w zbiorowym dole albo w żołądkach psów — to nie ma pustego grobu, nie ma świadków, nie ma czego szukać ani czego znaleźć, nie ma spisku Żydów:

Mat. 28:12-13 12. Ci zaś zebrali się ze starszymi i naradziwszy się, dali żołnierzom sporo pieniędzy; 13. I powiedzieli: Mówcie, że jego uczniowie przyszli w nocy i wykradli go, gdy spaliście.

Cała oparta o zmartwychwstanie Ewangelia unicestwiona. I o to właśnie chodzi. Jest to ta sama odwieczna pokusa węża: „Czy na pewno Bóg powiedział?” — tyle że przebrana w togę uczonego. Dlatego odpowiemy na nią tak, jak Reformacja nakazuje odpowiadać na każdą taką pokusę: historią na historię, a Pismem na Pismo.

Izaj. 8:20 Do prawa i do świadectwa! Jeśli nie będą mówić według tego słowa, to w nim nie ma żadnej światłości.

(więcej…)