
Spis treści
Cel chrześcijanina
Efez. 2:10 Jesteśmy bowiem jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków, które Bóg wcześniej przygotował, abyśmy w nich postępowali.
Słowo Boże mówi, że chrześcijanin jest stworzony do dobrych uczynków oraz że to stworzenie jest Bożym dziełem. Dobre uczynki chrześcijanina związane są z Bogiem przez Boże dekrety, ponieważ o uczynkach czytamy, że Bóg je wcześniej przygotował. To jasne odniesienie do aktu Bożej woli wolnej, scientia libera, w której Bóg zdeterminował całą istniejącą rzeczywistość, w tym dobre uczynki. W konsekwencji dobre uczynki jako wynikające z Bożego dekretu ukazują Boże atrybuty, czyli, jak to definiuje Louis Berkhof:
„doskonałości, które Pismo orzeka o Bożej Istocie” [1]
Związek czynionych przez wierzących dobrych uczynków i Bożej chwały jest bezpośredni, ponieważ celem istnienia Bożego ludu jest rozgłaszanie, proklamowanie i czynienie widocznymi doskonałości tego, który was powołał z ciemności do swej cudownej światłości (1 Piotra 2:9). Owa proklamacja dokonuje się nie tylko w mowie, ale i w czynie. Przez pobożne postępowanie i słowa głosimy Boże doskonałości.
Ponownie bardzo wyraźnie Pismo naucza, że stworzenie do dobrych uczynków ma szczególny charakter – jest stworzeniem w Chrystusie Jezusie. Nie jest to zatem pospolite przygotowanie, lecz o wiele głębsza aktywność Boża, odnosząca nas do unii z Chrystusem – włączenia do Jego ciała, którym jest Kościół. Rezultatem mistycznej, duchowej unii z Chrystusem jest możliwość wykonywania dobrych uczynków.
Te dobre uczynki możemy zatem określić przy pomocy kilku cech:
- ich Boża akceptacja przez unię z Chrystusem (Jesteśmy bowiem jego dziełem),
. - ich możliwość ma podstawę w odrodzeniu (stworzeni w Chrystusie Jezusie),
. - ich jakość (do dobrych uczynków),
. - ich źródłem jest Bóg, nie człowiek (które Bóg… przygotował),
. - ich czas powstania: przedwieczny Boży dekret (Bóg wcześniej przygotował),
. - ich wykonanie jest nieuniknione i trwałe (abyśmy w nich postępowali)
Celem naszego rozważania będzie ukazanie Bożej chwały wyrażonej w Jego przedwiecznym ustanowieniu, zarządzaniu i wykonaniu dobrych uczynków przez chrześcijan, wszystko dzięki przymierzu, jakie Bóg zawarł z Chrystusem, a w Nim z wszystkimi wybranymi do zbawienia.
Również postaramy się odpowiedzieć na istotne pytanie: w którym miejscu porządku logicznego Bożych dekretów dobre uczynki zostały ustanowione? Uczynimy to w czasie analizy wszystkich istotnych cech dobrych uczynków w odniesieniu do Bożych atrybutów, zarówno nieudzielnych, przynależnych jedynie Bogu i stanowiących o Jego istocie, jak i udzielnych, czyli tych, które choć stanowią istotę Boga, mimo wszystko są przez Niego łaskawie udzielane wybranemu ludowi w Jezusie Chrystusie. [2]
Akceptacja przez Boże dzieło stworzenia
Jesteśmy bowiem jego dziełem,
Grecki tekst brzmi αὐτοῦ γάρ ἐσμεν ποίημα (autou gar esmen poiema) – co dosłownie tłumaczy się „jego bowiem jesteśmy stworzeniem”. Rzeczownik „stworzenie” odnosimy do tego właśnie dzieła Bożego. Być dziełem Bożym oznacza być stworzonym przez Boga. I nie chodzi tu o pierwotny akt stworzenia człowieka, ani też o nasze przyjście na świat w ciele, ale o odrodzenie, regenerację, duchowe ożywienie. Wcześniej duchowo martwy zostaje powołany do życia. Jak? Tak jak Bóg przywołuje z niczego rzeczy tak, że one są (Rzym. 4:17) – to dzieło stworzenia ex nihilo, bez istnienia czegokolwiek przedtem, co jest potwierdzone przez drugą część zdania „jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie”. Powołanie do życia dotyczy nowej natury. Dowodzi tego też samo słowo ποίημα poiema, którego rdzeń – choć w innej formie – został użyty w greckim przekładzie (Septuagincie) pierwszego wersetu Księgi Rodzaju:
1 Mojż. 1:1 Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię.
.
Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν·
.
En archē epoiēsen ho Theos ton ouranon kai tēn gēn
ἐποίησεν epoiēsen i ποίημα poiema – oba słowa są pochodnymi czasownika ποιέω poieō – stworzyć, uczynić. Tak jak Bóg z niczego stworzył wszechświat – zarówno widzialny, jak i niewidzialny, tak też z niczego stworzył jeszcze jedno dzieło, nowego człowieka, czyli zasadę życia zamieszkującą w ciele chrześcijanina. To nowe dzieło jest suwerennym aktem stworzenia Bożego. Bóg odradza grzesznika i oto na świat przychodzi żywy, duchowy człowiek. To oznacza, że wcześniej jedyne co o grzeszniku można było powiedzieć to martwota, o czym Paweł nie omieszkał wspomnieć w wersecie 5:
Efez. 2:5 I to wtedy, gdy byliśmy umarli w grzechach, ożywił nas razem z Chrystusem, gdyż łaską jesteście zbawieni;
Wyraźnie stworzenie ma miejsce w Jezusie Chrystusie i oznacza ono akt ożywczej łaski Bożej, dzięki której włączeni do Chrystusa nabywają esencji Chrystusowego życia. To życie wypływa z Chrystusa, głowy ciała, którym jest Kościół (wszyscy włączeni do Niego w unii przymierza miłości). Chrystus odżywia członki dając im wzrost (Kol. 2:19).
Rozważając teraz spójnik γάρ gar (bowiem), odnoszący nas do dzieła Bożego stworzenia w Chrystusie, zauważamy, że wprowadza on uzasadnienie wcześniejszego stwierdzenia. Werset 10 odpowiada na pytanie: w jakim celu jesteśmy Bożym dziełem w Jezusie Chrystusie? Wynika to bezpośrednio ze stwierdzenia celu zawartego we wcześniejszym kontekście:
Efez. 2:6-7 6. I razem z nim wskrzesił, i razem z nim posadził w miejscach niebiańskich w Chrystusie Jezusie; 7. Aby okazać w przyszłych wiekach przemożne bogactwo swojej łaski przez swoją dobroć względem nas w Chrystusie Jezusie.
Odrodzenie, wskrzeszenie i osadzenie z Chrystusem w miejscach niebiańskich (co odnosi nas do pewności osiągnięcia pełni zbawienia) jest chwalebnym celem Bożym. Jest nim okazanie bogactwa Bożej łaski i dobroci.Ta okazana w Chrystusie łaska posiada dwa konkretne przejawy, oba wynikające ze spójnika „bowiem”.
Po pierwsze, mowa o usprawiedliwieniu grzesznika poza jego uczynkami:
Efez. 2:8-10 8. Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga. 9. Nie z uczynków, aby nikt się nie chlubił.
Po drugie, mowa też o uświęceniu, czyli uczynkach sprawowanych przez usprawiedliwionego uprzednio grzesznika (co wyklucza dobre uczynki z podstawy usprawiedliwienia):
10. Jesteśmy bowiem jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków, które Bóg wcześniej przygotował, abyśmy w nich postępowali.
Myśl zawarta w przesłaniu jest taka: dzięki Bożej dobrej łasce jesteśmy usprawiedliwieni oraz uświęceni. Skąd o tym wiemy? Stąd, że wierzymy, iż jesteśmy usprawiedliwieni bez uczynków, ale też stąd, że będąc Bożym dziełem, stworzeni zostaliśmy w Chrystusie do dobrych uczynków.
Zatem Boże dzieło stworzenia to odrodzony, usprawiedliwiony i uświęcony człowiek. Uświęcenie związane jest z wydawaniem dobrych owoców. Jest to możliwe jedynie przez wszczepienie grzesznika w Chrystusa. Ten, kto został wszczepiony, nabiera nowej zasady chrystusowego życia, czerpie z Niego niezbędne duchowe dobra i łaski niczym gałąź soki odżywcze z pnia drzewa i jest nieustannie oczyszczany przez Ojca z grzechu (co w uświęceniu przekłada się na coraz świętsze życie i postępowanie).
Jan 15:2 …każdą, która wydaje owoc, oczyszcza, aby wydawała obfitszy owoc.
Jan 15:5 Ja jestem winoroślą, a wy jesteście latoroślami. Kto trwa we mnie, a ja w nim, ten wydaje obfity owoc, bo beze mnie nic nie możecie zrobić.
Jan Kalwin, reprezentujący Reformację XVI wieku, mówi z nami jednym głosem:
„Jeśli, wszczepieni w Chrystusa, wydajemy owoc jak winorośl, która czerpie swoją siłę wegetatywną z wilgoci gleby, rosy niebios i pielęgnującego ciepła słońca, nie widzę w dobrym uczynku niczego, co moglibyśmy nazwać naszym, nie naruszając tego, co należy się Bogu. Próżno uciekać się do błahego wykrętu, że sok i moc wydawania owocu są już zawarte w winorośli, a zatem, zamiast czerpać wszystko z ziemi czy pierwotnego korzenia, wnosi ona coś od siebie. Słowa naszego Zbawiciela oznaczają po prostu, że oddzieleni od Niego jesteśmy niczym innym jak suchym, bezużytecznym drewnem, ponieważ tak oddzieleni nie mamy mocy czynienia dobra”[3]
Podobnie nauczali ojcowie kościoła. Na przełomie II i III wieku Tertulian, afrykański ojciec kościoła, podsumowuje biblijne prawdy odnosząc się do dzieła stworzenia i uczynienia jako antytezę dotychczasowego życia w ciele grzechu i śmierci. Słusznie zauważa, że ojcem grzesznej natury jest diabeł, którego ojcostwo jest nie tylko prawne ale i organiczne i polega na zaszczepieniu w ciele zarodka grzechu. Temu przeciwstawione zostało stworzenie w Chrystusie. Trafnie także rozróżnia akt pierwotnego uczynienia (które nie było przecież aktem ex nihilo, człowiek został uczyniony z wcześniej stworzonego prochu, czyli ziemi, stąd imię Adam – ziemski) od stworzenia:
„Jest oczywiste, że grzechy, pożądliwości ciała, niedowiarstwo oraz gniew przypisuje się wspólnej naturze całego rodzaju ludzkiego, przy czym natura ta jest zwodzona przez diabła, który już wcześniej zaszczepił w niej zarodek grzechu. „Jesteśmy” – pisze Apostoł – „Jego dziełem, stworzonym w Chrystusie”. Czym innym jest „uczynienie” (jako praca rzemieślnika), a czym innym „stworzenie”. Apostoł przypisuje jednak obie te czynności Jednemu. Człowiek jest dziełem Stwórcy; Ten zatem, który uczynił człowieka (na początku), stworzył go również w Chrystusie. W odniesieniu do substancji natury – „uczynił” go; w odniesieniu do dzieła łaski – „stworzył” go”[4]
Jesteśmy Bożym dziełem. Dlaczego jednak Bóg musiał działać przez Chrystusa?
.
Możliwość dobrych uczynków
stworzeni w Chrystusie Jezusie
Odpowiadając na to fundamentalne dla chrześcijanina pytanie musimy udać się na moment do Raju. Adam, uczyniony przez Boga z prochu ziemi, był Bożym dzieckiem (Łuk. 3:38; Dzieje 17:28-29), ponieważ został stworzony na obraz i podobieństwo Boże.
1 Mojż. 1:27 Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boga go stworzył; stworzył ich mężczyzną i kobietą.
Człowiek (mężczyzna i kobieta) nosił w sobie Boży obraz. Adam był podobny do Boga ponieważ odbijał w sobie Boże doskonałości. „Bóg uczynił człowieka w taki sposób, że jego natura – zarówno ciało, jak i dusza – przypominała Boga”[5]. Obraz Boży oznacza poznanie Stwórcy i rzeczy duchowych, świętość myśli oraz prawość i zdolność do czynienia tego co prawe.
Jednak człowiek posłuchał diabła i upadł. Stał się dzieckiem i „przyjacielem” diabła i z tego powodu nie nosi w sobie Bożego obrazu. W Kanonach z Dort czytamy:
„Buntując się jednak przeciwko Bogu za podszeptem diabła, oraz z własnej woli, człowiek utracił te wspaniałe dary; a w ich miejsce człowiek zyskał ślepotę umysłu, wdał się w okropną ciemność, marność i przewrotność sądu; stał się nieprawy, buntowniczy, uparty w swym sercu i woli, oraz nieczysty w swych uczuciach”[6].
Ponieważ Adam jest ojcem wszystkich ludzi, duchowa śmierć Adama oznacza dla całej, pochodzącej od Adama i nieodrodzonej ludzkości pozbawienie Bożego obrazu i życie w grzesznym ciele. To oznacza utratę:
- zbawiającego poznania Stwórcy i rzeczy duchowych (Bóg przecież jest duchem, Jan 4:24),
. - świętości w myślach i uczuciach (ponieważ takim został stworzony Adam, Koh. 7:29)
. - prawości i zdolności czynienia tego, co prawe, zgodne z Bożym prawem (Prawo jest przecież święte, sprawiedliwe i dobre, Rzym. 7:12).
Tak prezentuje się rzeczywistość cielesności. Każdy uczynek pozbawiony jest duchowej wartości, nie oddaje chwały Stwórcy, co do zasady jest nieprawością i grzechem, obejmując wszystkie myśli, wszystkie uczucia. Jakkolwiek by nie patrzeć, ponieważ każdy uczynek człowieka realizuje jego myśli i uczucia, siłą rzeczy każdy uczynek jest grzeszny, cielesny. Z tego powodu każdy uczynek, ponieważ realizuje grzeszne myśli i uczucia, nie może podobać się Bogu. O tym, że grzeszna cielesność Bogu nie może się podobać dowodzi List do Rzymian:
Rzym. 8:8 Ci więc, którzy są w ciele, nie mogą podobać się Bogu.
Konsekwentnie uczynki człowieka cielesnego, nawet czynione z najszlachetniejszych pobudek to produkt grzesznego myślenia i afektów, zatem to grzech. Ponieważ człowiek nieodrodzony przez Ducha ma tylko cielesną naturę, zatem każdy narodzony z ciała nie może czynić nic innego jak tylko grzeszyć! Odrodzenie zatem stanowi jedyną możliwość zmiany tego stanu i to właśnie wyrażone zostało w Ewangelii Jana:
Jan 3:6 Co się narodziło z ciała, jest ciałem, a co się narodziło z Ducha, jest duchem.
Bóg jednak przewidział dla wybranych inny los. On stworzył nas w Chrystusie. To oznacza odzyskanie Bożego obrazu. Aby uczynek był dobry musi być wykonany przez istotę noszącą w sobie Boży obraz. Tylko odrodzona z Ducha, duchowa istota, nowa zasada życia, ma ten obraz. Narodzenie z Ducha, jak wiemy, oznacza wlanie w człowieka nowej zasady bezgrzesznego życia (1 Jana 3:6, 9; 5:18; Kol. 3:10; 1 Piotra 1:23) i chociaż ta nowa, bezgrzeszna natura przebywa w całkowicie i totalnie zdeprawowanym ciele, tak ona sama jak i jej uczynki podobają się Bogu, ponieważ są wykonywane „w Chrystusie”. Grzesznik wszczepiony w Chrystusa, jak wcześniej wspomnieliśmy, czerpie z Jego duchowych dóbr i łask. Świadczy o tym druga część twierdzenia Pawła w Liście do Rzymian 8 adresująca nowe „ja”, czyli odrodzoną naturę:
Rzym. 8:9 Lecz wy nie jesteście w ciele, ale w Duchu, gdyż Duch Boży mieszka w was. A jeśli ktoś nie ma Ducha Chrystusa, ten do niego nie należy.
Stary człowiek przybity został do krzyża, a nowa zasada życia jest stworzona na wzór Chrystusa, podobieństwo to jest tak wielkie, że można powiedzieć, iż sam Chrystus mieszka w odrodzonym chrześcijaninie (dodajmy do tego, że każdego z nas zamieszkuje Chrystusowy Duch Święty – jednak prawda ta żadną miarą nie umniejsza podobieństwa odrodzonej nowej natury chrześcijanina do świętej natury Chrystusa):
2 Piotra 1:4 Przez to zostały nam dane bardzo wielkie i cenne obietnice, abyście przez nie stali się uczestnikami Boskiej natury, uniknąwszy zepsucia, które wskutek pożądliwości jest na świecie.
1 Jana 4:17 W tym jest doskonała miłość w nas, abyśmy mieli ufność w dniu sądu, że jaki on jest, tacy i my jesteśmy na tym świecie.
Gal. 2:20 Z Chrystusem zostałem ukrzyżowany: żyję, ale już nie ja, lecz żyje we mnie Chrystus. A to, że teraz żyję w ciele, żyję w wierze Syna Bożego, który mnie umiłował i wydał za mnie samego siebie.
Ten nowy, odrodzony człowiek ma nowe zdolności. Przez wiarę nabywa:
- zbawiającego poznania Stwórcy i rzeczy duchowych (Jan 17:3; Kol. 3:10; 1 Kor. 2:15),
. - świętości w myślach i uczuciach (Efez. 4:24; 1 Jana 5:20; Rzym. 8:5).
Konsekwentnie nabywa prawości i zdolności czynienia tego, co prawe i zgodne z Bożym Prawem – wszystko to możliwe dzięki wszczepieniu w Chrystusa przez wiarę:
Efez. 2:10 Jesteśmy bowiem jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków, które Bóg wcześniej przygotował, abyśmy w nich postępowali.
2 Tym. 2:21 Jeśli więc ktoś oczyści samego siebie z tego wszystkiego, będzie naczyniem do użytku zaszczytnego, uświęconym i użytecznym dla Pana, przygotowanym do każdego dobrego czynu.
Tyt. 2:14 Który wydał samego siebie za nas, aby nas wykupić od wszelkiej nieprawości i oczyścić sobie lud na własność, gorliwy w spełnianiu dobrych uczynków.
To Jezus Chrystus wypracował dla swego ludu prawo do czynienia dobrych uczynków, a my jako wszczepieni w Chrystusa przez Ducha Świętego, korzystamy z tego prawa. Przenigdy nie lekceważmy tego cudownego i chwalebnego dla Boga dzieła, ponieważ zdobycie dla nas prawa do życia w uświęceniu, to znaczy życia w dobrych uczynkach, kosztowało Boga życie Jego własnego Syna. Bez krzyża oczywiste jest, że nie mamy prawa pełnić dobrych uczynków, utraciwszy to prawo, jak i zdolność, wraz z upadkiem Adama, tak że każdy człowiek z natury zasługuje jedynie na to, by służyć szatanowi w okrutnej służbie niewolniczej pracy grzeszenia. Krzyż Chrystusa jest jedyną podstawą gorliwości w dobrych uczynkach tych, za których On oddał życie. Ci natomiast, za których On nie oddał życia, nie mogą pełnić dobrych uczynków.
Tyt. 2:14 Który wydał samego siebie za nas, aby nas wykupić od wszelkiej nieprawości i oczyścić sobie lud na własność, gorliwy w spełnianiu dobrych uczynków.
To prowadzi nas do pytania: jaka jest jakość dobrych uczynków i co to znaczy, że coś jest dobre w oczach Bożych?
.
Jakość uczynków
do dobrych uczynków,
Uczynienie nowego człowieka przez stworzenie prowadzi do dobrych uczynków. Nie jest możliwe aby dobry, duchowy człowiek pozostawał bezczynny. Korzeniem dobrych uczynków jest wiara, pewne przekonanie oświeconego umysłu o tym, co dobre, jak zauważa Konfesja Belgijska:
„Wierzymy, że prawdziwa wiara wzbudzona w człowieku przez słuchanie Słowa Bożego i działanie Ducha Świętego, odradza go i czyni nowym człowiekiem, sprawiając w nim nowe życie, i uwalnia go z niewoli grzechu. Dlatego dalekim od prawdy jest twierdzenie, że ta usprawiedliwiająca wiara czyni ludzi niedbałymi w ich pobożnym i świętym życiu”[7].
Dobroć jest szczególną cechą uczynków wiary. Ta dobroć musi być rozumiana w sensie absolutnym, nigdy relatywnym. Nie chodzi bowiem o uczynki naturalnego człowieka, które nie są dobre i nie mają dla Boga żadnej wartości. List do Rzymian określa tragiczny stan upadłej ludzkości:
Rzym. 3:12 Wszyscy zboczyli z drogi, razem stali się nieużyteczni, nie ma nikogo, kto by czynił dobro, nie ma ani jednego.
Istnieje swoiste przekonanie, szczególnie popularne w kręgach pseudokalwińskich, o zdolności czynienia relatywnego, akceptowalnego w oczach Bożych dobra przez nieodrodzonych. Jest to rezultat nauczania zwanego „łaską powszechną”. Ta łaska powszechna odnosi nas do rzekomego Bożego aktu powstrzymania grzechu tak, aby grzesznik nie został „absolutnie” pochłonięty przez grzech. Nie każdy jest psychopatą czy seryjnym mordercą – argumentują wyznawcy tej herezji – ponieważ Bóg w swojej łaskawości nie pozbawił jej całego dobra:
„powszechna łaska – termin opisujący Bożą dobroć okazaną uniwersalnie całej ludzkości poprzez ograniczenie grzechu i sądu, zaprowadzenie w społeczeństwie ładu za pomocą rządów, wyposażenie człowieka w umiejętność dostrzegania piękna i dobra oraz obdarzanie go wieloma błogosławieństwami”[8]
Podstawą tej teorii jest wyznanie, że po upadku Adama nie utracił on Bożego obrazu. Konsekwentnie wszyscy jego potomkowie, zatem każdy, najgorszy nawet grzesznik, nosi w sobie Boży obraz. Piewcy powszechnej łaski insynuują:
„Potwierdzamy, że każda istota ludzka jest stworzona na obraz i podobieństwo Boga (imago Dei), a zatem ma wrodzoną godność i wartość, wraz z pewnymi niezbywalnymi prawami i wolnościami niezbędnymi do prawidłowego ludzkiego życia. Te prawa i wolności obejmująprawo do zbiorowego kultu…”[9].
To poważny błąd, który myli płomień naturalnego światła, jakie pozostało w każdym upadłym synu i córce Adama z rzekomo powszechną łaską. Nie ma nic łaskawego w upadłej ludzkości. Kanony z Dort, wiążące wszystkich kalwinistów wyznanie, uczą nas, że rzekome dobre uczynki nieodrodzonych są tak dalekie od Bożego standardu dobroci, że nie można ich wykorzystać nawet w sprawach tak błahych, jak życie społeczne (o kulcie Boga nie wspominając) oraz że płomień naturalnego światła jest nieustannie i coraz bardziej z biegiem lat zanieczyszczany, kalany i plugawiony, co przychodzi z wiekiem.
„Lecz na tyle dalekie jest to światło naturalne od wystarczającego, by przywieść go do zbawiającego poznania Boga i prawdziwego nawrócenia, iż nie jest on zdolny do właściwego wykorzystania go nawet w stosunku do rzeczy naturalnych i społecznie dobrych. Co więcej, światło to, takie jakie jest, człowiek na różne sposoby czyni całkowicie zanieczyszczonym i utrzymuje je w niesprawiedliwości, przez co nie ma wymówki przed Bogiem”[10]
Na marginesie warto zauważyć, że dobre, akceptowalne w oczach Bożych uczynki mogą być czynione jedynie w Chrystusie: „stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków”. Skoro dobre uczynki mogą być czynione tylko w Chrystusie i tylko przez tych, którzy są dziełem Bożym stworzonym w Chrystusie, to pozostali, niebędący w Chrystusie nie mogą uczynić nic dobrego.
Konsekwentnie nie wolno nam łączyć się w działaniach z niewierzącymi – ani co do kultu Boga, ani co do społecznego dobra. Kościół jest antytetyczny i nie może współpracować z niewierzącymi, z wrogami Boga. Za przykład posłuży nam Izrael, kościół starego przymierza:
Ezdr. 4:1-3 1. A gdy wrogowie Judy i Beniamina usłyszeli, że lud, który powrócił z niewoli, budował świątynię PANU, Bogu Izraela; 2. Wówczas przybyli do Zorobabela i naczelników rodów i powiedzieli im: Będziemy budować z wami, gdyż szukamy waszego Boga tak jak wy i składamy mu ofiary od czasów Asarchaddona, króla Asyrii, który nas tu przyprowadził. 3. Ale Zorobabel, Jeszua i pozostali naczelnicy rodów z Izraela odpowiedzieli im: Nie wolno wam razem z nami budować domu naszemu Bogu, ale my sami będziemy budować PANU, Bogu Izraela, jak nam rozkazał Cyrus, król Persji.
Byli to potomkowie ludów przesiedlonych na te tereny przez asyryjskiego króla Asarhaddona. Twierdzili, że również czczą Boga Izraela i składają Mu ofiary. Zdawali się podobni do Żydów. Zachowywali jakąś formę kultu, odnosili się do Boga. Ale prawdziwy lud Boży wiedział lepiej. Zorobabel odmówił współpracy z „ludem podobnym, choć nieco innym”. Czy nie przypomina nam to czasów współczesnych? Rzymscy katolicy i neoewangelicy, bękarty Rzymu, chętnie uczestniczą w przedsięwzięciach ekumenicznych, którym jako lud Boży sprzeciwiamy się. Konsekwentnie Rzym i Remonstranci piętnują nas oskarżając o brak jedności, brak Ducha i brak miłości. Cieszmy się z tego, ponieważ tak samo oskarżano Żydów:
Ezdr. 4:4 Wtedy lud tej ziemi zaczął zniechęcać lud Judy i przeszkadzał im w budowie.
Dobre uczynki są wtedy dobre, gdy wynikają z wiary, są czynione w zgodzie z Bożym Prawem i oddają cześć Bogu. Umożliwia to jedynie Duch Święty oddzielając święty lud od grzechu i świata. Wspólne modlitwy, czuwania, ewangelizacje, konferencje, wszelkie religijne aktywności, uczestnictwo w mszach, spożywanie Eucharystii z innowiercami będzie złamaniem zasady antytezy, zatem będzie grzechem.
Wspólne z niewierzącymi próby uczynienia tego świata lepszym, polityczne aktywności, tworzenie fundacji czy instytucji charytatywnych również będą ciemnością. Abraham Kuyper, holenderski kalwinista, stał się ofiarą fałszywej teologii łaski powszechnej:
„…pod koniec życia, kiedy zrezygnował z kaznodziejstwa by kandydować do parlamentu holenderskiego i zostać premierem Holandii, zaczął nauczać, że autentyczny kalwinizm zawiera w sobie łaskę powszechną, […] która otwiera drzwi do współpracy z bezbożnymi, powszechną łaskę, która jest pomostem między Kościołem a światem, wspólną łaską, która umożliwia chrześcijaninowi połączenie broni z człowiekiem, który jest wrogiem prawdy w rozmaitych próbach uczynienia tego świata lepszym miejscem i poddania świata i wszystkich jego instytucji panowaniu Chrystusa”[11]
Owocem współpracy z bezbożnymi jest progresywna Holandia: aborcje, eutanazja, przyzwolenie prawne na samobójstwo, narkomania, homoseksualizm, adopcja dzieci przez zboczeńców, sekularyzacja kościoła i niewiara. Antyteza zatem nie jest rzeczą nieważną.
To prowadzi nas do pytania o związek dobrych uczynków odrodzonego grzesznika z Bogiem. Innymi słowy, w jaki sposób dobre uczynki wskazują na Boga?
.
Źródło dobrych uczynków
uczynków, które Bóg wcześniej przygotował,
To, że dobre uczynki chrześcijan są Bożym dziełem, bez wątpienia nauczane jest w Liście do Efezjan. Aby zrozumieć, jaka jest relacja dobrych uczynków i Boga, musimy poznać Boże atrybuty, ponieważ poznanie Boga może odbyć się jedynie przez poznanie Jego atrybutów. W tym miejscu pytamy o samo serce Boskiej istoty. Kim jest Bóg? Kim jest ten, przez którego dobre uczynki z całą pewnością zostają wykonane, z którego też ust padło monumentalne stwierdzenie:
Izaj. 46:10 Zapowiadam od początku rzeczy ostatnie i od dawna to, czego jeszcze nie było. Mówię: Mój zamiar się spełni i wykonam całą swoją wolę.
Tekst Izajasza naucza nas prawdy o Bogu jako jedynej Istocie we wszechświecie posiadającej zdolność determinowania rzeczywistości. Bóg mówi o sobie, że organizuje całą rzeczywistość przed jej powstaniem: „od początku rzeczy ostatnie i od dawna to, czego jeszcze nie było”. Izajasz naucza nas o chwalebnym Bogu czegoś dla ludzi niemożliwego: o Jego niepojętej zdolności i operacji określania substancji i sposobu funkcjonowania całości stworzenia. Nasze pytanie o Boga dotyka zatem Bożych atrybutów, a konkretnie atrybutów niekomunikowalnych, przynależnych jedynie Bogu. To pytanie pozwoli nam doprecyzować charakter Bożych postanowień, w szczególności postanowień względem przygotowanych przez Boga dobrych uczynków, jakie wykonują chrześcijanie – ponieważ muszą one odwzorowywać Boską istotę.
1) Bóg jest wieczny. Nie ma On ani początku, ani końca. Bóg istnieje i nie jest ograniczony przez czas. Bóg jest całkowicie niezależny od czasu, ponieważ istnieje poza czasem. Wieczność Boga oznacza transcendentną ponadczasowość. Stąd też dobre uczynki muszą być ponadczasowe.
Izaj. 40:28 Czy nie wiesz? Czy nie słyszałeś, że wieczny Bóg, PAN, Stwórca krańców ziemi, nie ustaje ani się nie męczy i że jego mądrość jest niezgłębiona?
2) Bóg jest niezależny. Nie posiada żadnego zewnętrznego źródła, On nawet nie jest źródłem samego Siebie. Jest samowystarczalny, będąc jednocześnie źródłem wszystkiego. Bóg jest, a to oznacza, że On się nie staje. Dobre uczynki odrodzonego grzesznika nie zależą od niego.
2 Mojż. 3:14 Wtedy Bóg odrzekł do Mojżesza: JESTEM, KTÓRY JESTEM. I dodał: Tak powiesz synom Izraela: JESTEM posłał mnie do was.
3) Bóg jest niezmienny. On jest i On jest ten sam. W Bogu nie ma żadnych wahań, Bóg nie nabywa rozumu, nie staje się mądrzejszy, nie poznaje niczego (w sensie zdobycia nowych informacji). Bóg nie zmienia zdania, nie adaptuje się do rzeczywistości. Także dobre uczynki, jako wyznaczone przed założeniem świata, nie mogą być zmienione przez człowieka.
Jakuba 1:17 Wszelki dar dobry i wszelki dar doskonały pochodzi z góry i zstępuje od Ojca światłości, u którego nie ma zmiany ani cienia zmienności.
4) Bóg jest suwerenny. Jako niezależna istota jest Panem nad absolutnie wszystkim. Do Boga należy cały autorytet, standard sprawiedliwości, podczas gdy Jego wola determinowana jest wyłącznie przez Jego istotę. Jest całym autorytetem, jedynym planistą, stwórcą, wyznacznikiem wszystkich rzeczy, które ustanawia tak, jak chce. Także te dobre uczynki są suwerennym dziełem Bożym w człowieku.
Dzieje 15:18 Znane są Bogu od wieków wszystkie jego dzieła.
5) Bóg jest wszechmocny. Oznacza to, że będąc ograniczony jedynie przez swoją naturę (np. nie może czynić rzeczy złych moralnie jak kłamać ani absurdalnych, jak stworzyć kamień, którego nie może unieść), czyni co chce, jak chce i kiedy chce. Bóg osiąga wszystko to, czego chce. I rzeczywiście Bóg osiąga wszystko co chce, także przez dobre uczynki chrześcijan.
Hiob 11:7 Czy wybadasz tajemnice Boga? Czy zgłębisz doskonałość Wszechmocnego?
6) Bóg jest nieskończony. Oznacza to, że Bóg nie ma granic ani w czasie (jest wieczny), ani w przestrzeni (jest wszechobecny). Zatem Bóg może przez chrześcijan dokonać dowolnego historycznego dzieła, nie będąc ograniczony ani lokalnością kościoła, ani jego historycznością – globalnie i w pokoleniach Bóg osiąga co chce.
Psalm 145:3 Wielki jest PAN i godzien wielkiej chwały, a jego wielkość jest niezbadana.
2 Kron. 6:18 Czyż naprawdę jednak Bóg zamieszka z człowiekiem na ziemi? Oto niebiosa i niebiosa niebios nie mogą cię ogarnąć; o ileż mniej ten dom, który zbudowałem?
Bóg okazuje swoją chwałę przez dobre uczynki odrodzonych chrześcijan. Są bowiem one nie tyle efektem poddania się woli Bożej, ale raczej bezpośrednim darem Bożym i Bożym działaniem w człowieku i przez człowieka, który mając odnowione serce z radością i chętnie czyni to, co Bóg przygotował do wykonania. I Bóg osiąga przez nie to, co chce, co zadekretował w wieczności.
To prowadzi nas do pytania o relację dobrych uczynków względem Bożych dekretów.
.
Czas powstania dobrych uczynków
uczynków, które Bóg wcześniej przygotował
To, że dobre uczynki zostały przygotowane przez Boga przed założeniem świata wynika z samego tekstu. Bóg je „wcześniej” przygotował. Greka nie pozostawia nam wątpliwości: οἷς προητοίμασεν ὁ θεός hois proētoimasen ho Theos – „które Bóg wcześniej przygotował”. W tej frazie czasownik προητοίμασεν proētoimasen wyraża uprzednie przygotowanie. Jest to czasownik w aoryście, który przedstawia czynność jako całościowe, dokonane wydarzenie, bez uwzględniania jej przebiegu (aspekt perfektywny). Jego tzw. Aktionsart (rodzaj czynności) jest teliczny, czyli osiągający cel; to oraz przedrostek προ- wskazują na uprzednie przygotowanie, czyli czynność wykonaną wcześniej względem późniejszego wykorzystania przygotowanych uczynków. Uprzedniość nie wynika z samego aorystu, lecz z semantyki czasownika προετοιμάζω proetoimazō, podczas gdy aoryst ujmuje to przygotowanie jako zamkniętą całość.
Dobre uczynki wykonywane przez chrześcijanina są całkowicie Bożym dziełem. Zostały przygotowane przed założeniem świata przez Tego, który jest poza czasem, przestrzenią i materią, poza rzeczywistością stworzenia. Bóg postanowił, aby były one darem dla wybranych do zbawienia. Konsekwentnie wszystkie czyny i owoce, cały wysiłek i poświęcenie, wszelka cierpliwość i stałość wybranych ma swoje źródło w Bożym dekrecie oraz z całą pewnością te uczynki zostaną wykonane osiągając Boże zamierzenie.
Niemożliwe są zatem dwie rzeczy: aby człowiek mógł wnieść swoje dobre uczynki do planu Bożego i aby dobre uczynki nie osiągnęły wyznaczonego przez Boga celu. Dobre uczynki wynikają z Bożych dekretów. Zacznijmy od definicji. Pismo Boże dekrety opisuje kilkoma określeniami:
- postanowienie (Efez. 3:11; Dzieje 2:23),
. - przeznaczenie (Rzym. 8:29),
. - tajemnica woli i upodobanie (Efez. 1:9),
. - rada woli (Efez. 1:11).
Dekrety powstały (jeśli można użyć takiego sformułowania) w wieczności, przed założeniem świata. Dekrety nie zostały powzięte w czasie, ponieważ przed stworzeniem świata czas nie istniał. Bóg istnieje poza czasem jako Bóg transcendentny:
„…wieczność Boga, wraz z wiecznymi atrybutami Bóstwa, łącznie z miłosierdziem, nie polega na tym, że jest On przed czasem i historią, lecz na tym, że jest ponad czasem i historią i poza nimi”[12]
Ponieważ w Bogu nie ma żadnej zmiany, przygotowane w wieczności dobre uczynki jakie chrześcijanie wykonują są objawieniem Boga w historii. Tak jak przez dobre uczynki Bóg objawił samego siebie w Chrystusie:
Jan 14:11 Wierzcie mi, że ja jestem w Ojcu, a Ojciec we mnie. Przynajmniej z powodu samych dzieł wierzcie mi.
Te dobre uczynki zostały przygotowane przed założeniem świata, zatem należą do sfery Bożych dekretów: są przedwiecznymi postanowieniami.
Izaj. 46:10 Zapowiadam od początku rzeczy ostatnie i od dawna to, czego jeszcze nie było.
Czym są zatem Boże dekrety? To suwerenne, wieczne postanowienia Boga dotyczące wszystkiego, co było, jest i będzie. Bóg je ogłasza, a wszystkie rzeczy dzieją się na ich mocy. Ponieważ Bóg jest wieczny, niezmienny, suwerenny, wszechmocny i nieskończony, Jego dekrety muszą być wieczne, niezmienne, suwerenne, realizować Boże wszechmocne i nieskończone postanowienia.
Izaj. 44:7 Czy od czasów, gdy ustanowiłem pierwszy lud na świecie, znalazł się ktoś, kto jak ja jest w stanie zadeklarować i uczynić rzeczy przyszłe? Jeśli tak – niech więc powie, co ma nastąpić.
Izaj. 46:10 Zapowiadam od początku rzeczy ostatnie i od dawna to, czego jeszcze nie było. Mówię: Mój zamiar się spełni i wykonam całą swoją wolę.
Boże dekrety to żywa wola Boża, a nie plan na papierze. Dekret nie jest planem odłożonym w niebie. To żywa i potężna wola Boga, myśli Jego niezmiennego umysłu, które są źródłem i przyczyną wszystkiego, co się dzieje.
Rzym. 11:36Wszystko jest z Niego, przez Niego i dla Niego.
Nazwa „rada” wskazuje, że dekrety są całkowicie mądre. Nazwa „wola” wskazuje, że Bóg działa według własnego upodobania i niczemu nie podlega.
Efez. 1:9 Oznajmiając nam tajemnicę swojej woli, według swego upodobania, które sam w sobie postanowił;
Efez. 1:11 W nim, mówię, w którym też dostąpiliśmy udziału, przeznaczeni według postanowienia tego, który dokonuje wszystkiego według rady swojej woli;
Dekrety mają związek z Bożą wiedzą. Dekrety mieszczą się w tzw. scientia libera, czyli wiedzy wolnej. Jest to wiedza aktywna: Bóg zna przeszłość, teraźniejszość i przyszłość dlatego, że sam ją postanowił swoją wolą. Różni się ona od wiedzy naturalnej, którą Bóg zna samego siebie i wszystkie możliwości.
Izaj. 46:10 Zapowiadam od początku rzeczy ostatnie i od dawna to, czego jeszcze nie było. Mówię: Mój zamiar się spełni i wykonam całą swoją wolę.
Efez. 2:10 Jesteśmy bowiem jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków, które Bóg wcześniej przygotował (προητοίμασεν proētoimasen), abyśmy w nich postępowali.
Psalm 139:16 Twoje oczy widziały niedoskonały płód mego ciała; w twojej księdze są zapisane wszystkie moje członki i dni, w które były kształtowane, gdy jeszcze żadnego z nich nie było.
Izaj. 25:1 PANIE, ty jesteś moim Bogiem; będę cię wywyższać i wysławiać twoje imię, bo uczyniłeś cudowne rzeczy; twoje postanowienia, z dawna powzięte, są wiernością i prawdą.
Dekrety o dobrych uczynkach to co do zasady realizacja dekretu elekcji, czyli wybrania do zbawienia. Zanim powstał świat, zanim Bóg rozpoczął swój akt stworzenia, wszystko zostało z góry zaplanowane: każdy atom, każda cząsteczka, każda gwiazda, każda galaktyka, każdy organizm, każde wydarzenie historyczne, każdy dzień ludzkiego życia, każde działanie stworzeń oraz każdy dobry uczynek wierzących – wszystko pozostaje w granicach odwiecznego dekretu Boga i urzeczywistnia się zgodnie z jego suwerenną wolą.
Rzym. 8:29 Tych bowiem, których on przedtem znał, tych też przeznaczył, aby stali się podobni do obrazu jego Syna, żeby on był pierworodny między wieloma braćmi.
Porządek dekretów jest logiczny, nie czasowy. Dekrety są ponadczasowe. Mówiąc o ich „kolejności”, mamy na myśli porządek logiczny: co jest celem, a co środkiem. W związku z tym pytamy: kiedy konkretnie Bóg zadekretował dobre uczynki, skoro mają być one wykonane przez odrodzonych, a wcześniej upadłych ludzi? Dekrety możemy przedstawić w logicznym ciągu:
- o stworzeniu człowieka,
- o dopuszczeniu upadku,
- o wybraniu jednych w Chrystusie do zbawienia i potępieniu pozostałych,
- o posłaniu Chrystusa ku zbawieniu wybranych,
- o powiązaniu wiary ze zbawieniem,
- o zastosowaniu zbawienia przez wiarę, w tym o wykonaniu dobrych uczynków.
Konfesja Westminsterska (3.6) potwierdza umiejscowienie dekretu o dobrych uczynkach jako zastosowanie zbawienia przez wiarę. Czytamy, że Bóg, przeznaczając wybranych do chwały, przeznaczył także wszystkie środki do niej prowadzące. Konkretne uczynki wykonywane w czasie mocą Ducha (wraz z okolicznościami, w których mają być spełnione) są częścią dekretu uświęcenia.
„Bóg nie tylko wyznaczył wybranych do chwały zgodnie z odwiecznym i niezależnym postanowieniem swojej woli, lecz również uprzednio przeznaczył środki do spełnienia tego zamiaru. Jego wybrani, uczestnicząc w upadku Adama, zostaną w odpowiednim czasie odkupieni przez Chrystusa i rzeczywiście powołani do wiary w Chrystusie dzięki pracy Ducha Świętego. Zostaną usprawiedliwieni, usynowieni, uświęceni i poprowadzeni mocą Bożą przez wiarę ku zbawieniu”…[13]
Konfesja Westminsterska umiejscawia dekret o uświęceniu (z którego wynikają dobre uczynki) w ciągu: upadek, odkupienie, wiara i dopiero uświęcenie.
.
Nieuniknioność i trwałość dobrych uczynków
abyśmy w nich postępowali.
Zauważyliśmy, że określenie natury Boga jako niezmiennego i wiecznego, niezależnego, suwerennego, wszechmocnego, nieskończonego, ma odniesienie do charakteru Bożych dekretów. Konsekwentnie atrybuty Boże będą miały przełożenie na charakter dobrych uczynków.
ἵνα ἐν αὐτοῖς περιπατήσωμεν hina en autois peripatēsōmen – „abyśmy w nich postępowali”. Zdanie celowe z ἵνα wyraźnie wskazuje, że Boże stworzenie w Chrystusie, czyli regeneracja, prowadzi do dobrych uczynków w sposób konieczny. Konsekwencją odrodzenia są dobre uczynki. A ponieważ dobre uczynki zostały „wcześniej przygotowane przez Boga”, czyli są elementem Jego dekretu o zastosowaniu zbawienia przez wiarę, będą miały one konkretne cechy tych dekretów. Na czym polega dobro uczynków? Jak chrześcijanin ma postępować w życiu? Wolą Bożą jest nieuniknione wydawanie owoców o jakości akceptowalnej w oczach Bożych. Ich charakter będzie odwzorowywał komunikowalne doskonałości Boże. Konsekwentnie będą one:
1) Święte i oddzielone od tego świata. Bóg jest święty, dlatego uczynki Jego dzieci powinny odzwierciedlać Jego świętość.
1 Piotra 1:15-16 15. Lecz jak ten, który was powołał, jest święty, tak i wy bądźcie świętymi we wszelkim waszym postępowaniu; 16. Gdyż jest napisane: Świętymi bądźcie, bo ja jestem święty.
2) Mądre. Wola Boża jest zawsze złączona z mądrością, w odróżnieniu od kapryśnej woli człowieka. Żadne wydarzenie nie jest przypadkowe. Wszystko służy celowi, który jest dobry, nawet jeśli człowiek go nie widzi. Dobre uczynki chrześcijanina będą cechowane mądrością mającą swoje źródło w Bożej mądrości:
Jakuba 3:17 Mądrość zaś, która jest z góry, jest przede wszystkim czysta, następnie pokojowo usposobiona, łagodna, ustępliwa, pełna miłosierdzia i dobrych owoców, bezstronna i nieobłudna.
3) Pełne miłości. Bóg jest miłością, dlatego miłość stanowi zasadniczą cechę dobrych uczynków.
1 Jana 4:7-8 7. Umiłowani, miłujmy się wzajemnie, gdyż miłość jest z Boga i każdy, kto miłuje, narodził się z Boga i zna Boga. 8. Kto nie miłuje, nie zna Boga, gdyż Bóg jest miłością.
4) Łaskawe. Dobre uczynki powinny być głoszeniem łaskawej Ewangelii Chrystusa, jedynej nadziei grzesznika na zbawienie:
Dzieje 20:24 Lecz ja o to nie dbam, a moje życie nie jest mi tak drogie, bylebym tylko z radością dokończył mój bieg i posługę, którą otrzymałem od Pana Jezusa, by dać świadectwo o ewangelii łaski Bożej.
5) Miłosierne. Miłosierdzie Boga ma być widoczne w postępowaniu Jego dzieci, ponieważ Bóg jest miłosierny:
Łuk. 6:36 Dlatego bądźcie miłosierni, jak i wasz Ojciec jest miłosierny.
6) Cierpliwe. Cierpliwość jest owocem działania Ducha Świętego i odzwierciedla Bożą wyrozumiałość:
Gal. 5:22 Owocem zaś Ducha jest miłość, radość, pokój, cierpliwość, życzliwość, dobroć, wiara;
7) Pobłażliwe. Musimy znosić trudności i sprzeciw tak jak Bóg jest pobłażliwy względem potępionych:
2 Tym. 2:24 A sługa Pana nie powinien wdawać się w kłótnie, lecz ma być uprzejmy względem wszystkich, zdolny do nauczania, cierpliwie znoszący złych
8) Sprawiedliwe. Ponieważ Bóg jest sprawiedliwy, Jego dzieci powinny postępować sprawiedliwie:
1 Jana 2:29 Jeżeli wiecie, że on jest sprawiedliwy, wiedzcie też, że każdy, kto czyni sprawiedliwość, z niego się narodził.
9) Skierowane ku Bożej chwale. Tak jak Bóg istnieje w stanie wiecznej, wewnętrznej chwały, tak też ostatecznym celem dobrych uczynków nie jest ludzka chwała, lecz uwielbienie Boga:
Mat. 5:16 Tak niech wasza światłość świeci przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i chwalili waszego Ojca, który jest w niebie.
Postępowanie chrześcijańskie ma odzwierciedlać Boży charakter. W codziennych decyzjach, relacjach rodzinnych, pracy, stosunku do nieprzyjaciół, sposobie mówienia i reagowania na krzywdę ma ujawniać świętość, mądrość, miłość, łaskawość i sprawiedliwość.
Dobre uczynki nie są podstawą usprawiedliwienia – jest nią zasługa Chrystusa (2 Kor. 5:21). Dobre uczynki ciągle wykonywane są w ciele i z tego powodu nawet najlepsze z nich są zanieczyszczone grzechem (Izaj. 64:6). A mimo to Bóg wynagrodzi te dobre uczynki na Sądzie Ostatecznym:
Mat. 25:23 Powiedział mu jego pan: Dobrze, sługo dobry i wierny! Ponieważ byłeś wierny w niewielu rzeczach, nad wieloma cię ustanowię. Wejdź do radości swego pana.
Mat. 25:34 Wtedy król powie do tych, którzy będą po jego prawej stronie: Przyjdźcie, błogosławieni mego Ojca, odziedziczcie królestwo przygotowane dla was od założenia świata.
Także i to dziedzictwo Bóg przygotował od założenia świata.
Ludzka perspektywa
Dla humanisty List do Efezjan przeczy wszystkiemu, czego naucza się o człowieku. Dobre uczynki nie są generowane przez ludzką matrycę. One są zdefiniowane przez Boga i przygotowane człowiekowi, aby on je bezwzględnie wykonał. W antropocentrycznym wszechświecie nie ma miejsca na Boże uczynki, ponieważ humanizm domaga się, aby człowiek był pierwszą i ostateczną przyczyną swoich moralnych wyborów. Przyjęcie perspektywy biblijnej wymaga uznania, że ludzka autonomia jest ograniczona nie tylko przez biologię, ale przede wszystkim przez suwerenny autorytet Stwórcy – co dla myśli humanistycznej jest nie do zaakceptowania. W tym kontekście zarysowuje się wyraźny konflikt między teologią a humanizmem.
Cielesna natura podpowiada, że zarówno myśli i wola, jak i działania człowieka są jego autonomicznymi aktami. Jeśli to prawda, oznacza to suwerenność i niezależność. Filozofia antropocentryczna i myśl humanistyczna wyznają autonomię człowieka.
Dla humanisty ograniczenie ludzkich wyborów, a przez to uczynków, wynika po części z autonomicznego działania samego człowieka, po części zaś z zewnętrznych uwarunkowań, ale nigdy z woli Bożej. W tym ujęciu każdy uczynek wynika z ludzkiej woli działania w ramach osobistej, ukształtowanej przez świat zewnętrzny matrycy wartości, co nie pozostawia absolutnie żadnego miejsca dla wykonywania przez człowieka uczynków „wcześniej przygotowanych przez Boga”.
Jeśli bowiem Bóg przygotował uczynek wcześniej (w wieczności, przed zaistnieniem człowieka), to matryca wartości i cel działania nie pochodzą od człowieka, lecz zostały mu z góry zadane. Dla naturalisty i humanisty wykonywanie „wcześniej przygotowanego” planu redukuje człowieka z pozycji suwerennego twórcy (autora) do pozycji wykonawcy lub narzędzia. Z perspektywy Kanta byłaby to heteronomia – stan, w którym wola poddaje się prawu zewnętrznemu, co niszczy jej rzekomą autonomię.
Nieodrodzony umysł wierzy w wolną wolę, nie rozumiejąc, że każdy akt, czyn i myśl grzesznika jest zdeterminowany w przedwiecznym, Bożym dekrecie:
Przysłów 16:1 Zamysły serca człowieka i odpowiedź języka są od Jahwe.
Przysłów 16:9 Serce człowieka obmyśla swe drogi, ale PAN kieruje jego krokami.
Przysłów 20:24 Od PANA pochodzą drogi człowieka; jakże może człowiek zrozumieć własną drogę?
Jer. 10:23 Wiem, PANIE, że droga człowieka nie zależy od niego ani nie leży w mocy człowieka kierować swoimi krokami, gdy chodzi.
Przysłów 21:1 Serce króla jest w ręku PANA jak potoki wód; kieruje je, dokąd chce.
Od chwili upadku wola człowieka znajduje się nie tylko pod zwierzchnictwem Bożego dekretu, lecz również w niewoli grzechu (Przysłów 5:22; 12:13; 22:5; 29:6; Jan 8:34; Rzym. 6:20; Tyt. 3:3; 2 Piotra 2:19; 1 Jana 5:19), a przez to siłą rzeczy w niewoli diabła (Jan 8:44; Efez. 2:2-3; 2 Tym. 2:25-26). Człowiek upadły nie dysponuje zatem wolnością pozwalającą mu samodzielnie zwrócić się ku Bogu. Jego postępowanie nie ma właściwego celu, ponieważ nie jest ukierunkowane na oddawanie chwały Stwórcy. Mówimy tutaj o suwerennym Bogu objawionym w Piśmie Świętym, a nie o Jego zniekształconym wyobrażeniu, które tworzy sobie człowiek nieodrodzony.
Człowiek pozostający w stanie duchowej śmierci podlega panowaniu grzechu i kieruje się pożądliwościami upadłej natury. Dlatego, dopóki nie zostanie odrodzony przez Ducha Świętego, nie jest zdolny do postępowania, które w duchowym sensie podobałoby się Bogu (Kazn. 7:20; Jan 3:19; Rzym. 3:11-12; 7:5; 8:8-9; Jan 6:44, 65). Dwa fragmenty Pisma szczególnie wyraźnie ukazują tę podwójną niewolę – grzechu i diabła:
Jan 8:34 Jezus im odpowiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam, że każdy, kto popełnia grzech, jest niewolnikiem grzechu.
2 Tym. 2:25-26 25. Łagodnie nauczający tych, którzy się sprzeciwiają; może kiedyś Bóg da im upamiętanie, aby uznali prawdę; 26. Oprzytomnieli i wyrwali się z sideł diabła, przez którego zostali schwytani do pełnienia jego woli.
Stąd nawet najlepszy czyn nieodrodzonego człowieka, wręcz niewyobrażalnie dobry z punktu widzenia upadłych, jest dla Boga czymś wstrętnym i odrażającym, ponieważ świętość Boga jest tak doskonała, a przepaść między Jego naturą a upadłą naturą człowieka tak wielka, że człowiek pozbawiony odradzającego działania łaski nie potrafi ani właściwie rozpoznać tej świętości, ani jej zaakceptować (Przysłów 3:33; Izaj. 46:12; Zach. 3:3; Psalm 1:4; Hiob 15:16). Tak święty jest Bóg – a jednak ten Święty Bóg nie może być ani zrozumiany, ani zaakceptowany przez upadły umysł.
Świat nienawidzi Chrystusa, ponieważ On obnaża jego niezdolność do czynienia dobrych uczynków:
Jan 7:7 Świat nie może was nienawidzić, ale mnie nienawidzi, bo ja świadczę o nim, że jego uczynki są złe.
Tak przedstawiona kondycja człowieka upadłego prowadzi nas do istotnego zagadnienia antropologii teologicznej: zmienności ludzkiej zdolności do czynienia dobra w zależności od jego duchowego stanu. Pismo Święte ukazuje bowiem, że człowiek nie pozostaje w jednakowej relacji do grzechu na każdym etapie swojego istnienia. Jego wolność moralna, zdolność do posłuszeństwa Bogu oraz podatność na grzech są związane z tym, czy znajduje się w stanie niewinności, upadku, odrodzenia czy ostatecznego uwielbienia. Zagadnienie to zostało uporządkowane przez Augustyna z Hippony w nauce o czterech stanach człowieka[14]:
a) zdolny do grzeszenia i zdolny do niegrzeszenia (posse peccare, posse non peccare),
.
b) niezdolny do niegrzeszenia (non posse non peccare),
.
c) zdolny do niegrzeszenia (posse non peccare),
.
d) niezdolny do grzeszenia (non posse peccare).
Pierwszy stan dotyczył tylko Adama i Ewy. Człowiek posiadał pełną wolność wyboru i dzięki pomocy łaski mógł wytrwać w dobru, ale wybrał zło. Drugi to skutek grzechu pierworodnego: natura ludzka została skażona, a wola człowieka stała się niewolnikiem grzechu.
Trzeci jest stanem chrześcijanina odrodzonego przez Ducha Świętego i wspieranego łaską Chrystusa. Człowiek odzyskuje zdolność czynienia dobra, choć wciąż zmaga się z pokusami i grzechem. Prawdziwie wolni stajemy się wtedy, gdy Bóg nas kształtuje, czyli formuje i stwarza na nowo – nie jako ludzi, bo to już uczynił, lecz jako ludzi dobrych, co czyni teraz Jego łaska, abyśmy byli nowym stworzeniem w Chrystusie Jezusie.
Czwarty to ostateczny stan zbawionych w wieczności. Wola człowieka o doskonałej duszy i ciele będzie tak zjednoczona z Bogiem, że wybór zła stanie się całkowicie niemożliwy. Tego ostatecznego, bezgrzesznego stanu oczekujemy z wielką niecierpliwością. Wtedy wszystkie nasze uczynki, zarówno wewnętrznego, jak i zewnętrznego człowieka, będą wyłącznie dobre.
Soli Deo Gloria.
.
Przypisy
[1] Louis Berkhof, Systematic Theology, s. 52.
[2] Zob. David J. Engelsma, Teologia Reformowana, s. 115 i 123.
[3] Jan Kalwin, Instytuty religii chrześcijańskiej, II.3.9.
[4] Tertulian, Przeciw Marcjonowi, V.17.
[5] David J. Engelsma, Teologia Reformowana, s. 197.
[6] Kanony z Dort 3/4:1.
[7] Konfesja Belgijska, Art. 24.
[8] John MacArthur, Komentarz do Nowego Testamentu (komentarz do 1 Tym. 4:10), Gdańsk: Słowo Prawdy, 2015, s. 701.
[9] Frankfurt Declaration, Art. 3, źródło.
[10] Kanony z Dort 3/4:4.
[11] David J. Engelsma, Pięć punktów kalwinizmu, s. 10, źródło.
[12] David J. Engelsma, Teologia Reformowana, s. 13.
[13] Konfesja Westminsterska 3.6.
[14] Zob. Augustyn, O napomnieniu i łasce (De correptione et gratia), 12.33; por. Thomas Boston, Human Nature in Its Fourfold State.
.
