2 Kor. 4:3-4
.
3. A jeśli nasza ewangelia jest zakryta, to jest zakryta dla tych, którzy giną;

4. W których bóg tego świata zaślepił umysły, w niewierzących, aby nie świeciła im światłość chwalebnej ewangelii Chrystusa, który jest obrazem Boga.

Ciągłość interpretacji?

Zdecydowana większość tłumaczeń Pisma Świętego w wersie 4 będzie używać zwrotu bóg tego świata prowadząc czytelnika do konkluzji, że to szatan zaślepia umysły niewierzących. I jeśliby przedstawić inną możliwość tłumaczenia, tj. Bóg tego świata, zdaje się że większość osób czytających Biblię doznałoby szoku. Czy jednak zawsze tłumaczono ten fragment w sposób jak czynione jest to współcześnie?

Odpowiedź brzmi NIE.


Argument językowy

4. W których bóg tego świata zaślepił umysły, w niewierzących, aby nie świeciła im światłość chwalebnej ewangelii Chrystusa, który jest obrazem Boga.

W celu lepszego zrozumienia złożoności problemu każdy uważny student Pisma musi wiedzieć, że greka koine, czyli język w jakim spisano wszystkie kopie autografów tekstów Pisma Świętego nie posiadał dużych liter. W zasadzie nie były w uyżyciu także spacje czy znaki interpunkcyjne, wszystko pisano jednym ciągiem. To jednak nie miało dla pierwotnego odbiorcy żadnego znaczenia. Ludzie ci byli do tego przyzwyczajeni i doskonale rozumieli zamysł autorski, który wynikał z kontekstu.

Logicznie tekst rozkładając mowa w nim o konkretnej istocie, która jest władcą konkretnego wieku:

  • istota, która jest doskonale znana odbiorcy, świadczy o tym użycie przedimka określonego hoten konkretny – zawężającego ilość podmiotów do jednego, konkretnego
    .
  • eon, również konkretnie znany odbiorcy, mowa świecie w jakim żyją czytelnicy, potwierdza to użycie zaimka wskazującego τούτου toutoutego – który zastępuje wcześniej znane imię lub nazwę i odnosi się do eonu właśnie przed chwilą określonego w tekście
    .

Etymologia słowa aion

Greckie słowo  αἰών aion (eon) oznacza wiek, cykl (o czasie), seria wieków rozciągających się do nieskończoności, świat

Słowo to ma wiele znaczeń: „czas trwania życia”, „życie”, „pokolenie”, „los”, „dola”, „wieczność”, „epoka”, „wiek”. „Eon” to zatem imię czegoś, co trwa, co ma jakiś zakres i treść (los, dolę), ale trudno powiedzieć, żeby było jakimś bytem jednostkowym czy osobowym. Wszystkie eony noszą zatem imiona abstrakcyjne odwołujące się do szerokich idei, których precyzyjne przełożenie na język polski jest po prostu niemożliwe, – O herezjach, s. 34

Jeśli przyjąć współczesne tłumaczenia za prawdziwe, szatan detronizuje Jahwe z pozycji Boga zajmując Jego miejsce, a w odniesieniu do niezbawionych decyduje suwerennie o

  • życiu
  • losie
  • doli
  • epoce

Tego typu tłumaczenie jest mocno zagnieżdżone w umysłach współczesnego odbiorcy. W rzeczywistośći szatan przez tzw. „chrześcijan” skupionych w ruchu zielonoświątkowym oraz w dużej mierze w kręgach ewangelikalnych, postrzegany jest jako władca świata, panujący nad stworzeniem. Wniosek ten często oparty jest o niebiblijne założenie gdzie człowiek, prawowity władca ziemi, rzekomo przekazał ją we władanie diabłu w momencie swojego upadku. A od tego czasu zdetronizowany Bóg Pisma, Jahwe, stara się jedynie przeciwdziałać poczynaniom szatana – władcy i uzurpatora. Bogu udaje się to czasem bardziej, czasem mniej skutecznie – wszystko to zależne jest od decyzji człowieka: czy opowie się za diabłem-bogiem czy też za Bogiem Jahwe.

Rzeczywistość jest zupełnie inna: Bóg jest władcą tego świata to On i tylko On aktywnie decyduje absolutnie o wszystkim, co ma miejsce na świecie.
.


Użycie we wczesnym kościele

Zwrot „bóg tego świata / wieku” był kontrowersyjny od czasu, kiedy po raz pierwszy został postawiony w centrum uwagi przez Marcjona, gnostyckiego heretyka z II wieku ne. Zacytował werset jako dowód na jego kontrowersyjne nauki o bogu stwórcy, który był kimś innym od Ojca Pana Jezusa. Wkrótce 2 Kor. 4:4 stał się podstawą bitwy teologicznej, która trwała ponad sto lat a w której udział brali tacy Ojcowie Kościoła jak Ireneusz czy Tertulian – ich reakcja zawsze była ostrą krytyką.

Chociaż prawie wszyscy pisarze od czasów reformacji interpretują to zdanie jako odniesienie do szatana, taki pogląd jest stosunkowo nowy. Większość wczesnych chrześcijańskich egzegetów powszechnie rozumiało, że wyrażenie to odnosi się do Boga. Pod tym względem jedynie Pelagiusz, heretyk i prekursor współczesnego arminianizmu brzmi jak samotny głos, twierdząć, że mowa tu o szatanie, ale nawet on pozostał ambiwalentny:

„bóg tego świata” może być rozumiany jako diabeł na tej podstawie, że on twierdził, że rządzi niewierzącymi lub ze względu na heretyków, [fragment ten] może także być rozumiany że to Bóg oślepił umysły niewierzących właśnie z powodu ich niewiary.
.
T. Oden, Ancient Christian Commentary on Scripture: New Testament, 228

Ireneuszz Lyonu żył w latach 130 – 202 a.d, prawowierny chrześcijanin, uczeń Polikarpa, który z kolei był osobistym uczniem Jana Apostoła. W jego dyskursie przeciw herezji Marcjona użył modyfikacji tekstu zmieniając nieco jego szyk:

Oryginalne zdanie Zmiana szyku Ireneusza
ἐν οἷς ὁ θεὸς τοῦ αἰῶνος τούτου ἐτύφλωσεν τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων

w których bóg świata tego zaślepił umysły niewierzących

ἐν οἷς ὁ θεὸς ἐτύφλωσεν τὰ νοήματα τῶν ἀπίστων τοῦ αἰῶνος τούτου

w których bóg zaślepił umysły niewierzących świata tego

.
Ireneusz wprowadził do tekstu poprawkę transpozycji przenosząc zwrot τοῦ αἰῶνος τούτου z pozycji w środku na koniec zdania. Oznaczało to, że tekst został przeczytany, w efekcie: „Bóg oślepił umysły niewierzących tego wieku / świata ”.  Ireneusz był przekonany o logice dokonanie takiej zmiany i wykorzystał dużą część elastyczności, na jaką tekst pozwalał w kwestii tranpozycji słów.

Przeciw Herezjom,
Księga III, Rozdział VII
.
Paweł używa transpozycji słów „W których Bóg”, następnie wskazując na to i robiąc lekki odstęp, a jednocześnie czytając także resztę [zdania] w jednej [klauzuli], „zaślepił umysły niewierzących tego świata”
– dowie się prawdy; jest ona zawarta w wyrażeniu: „Bóg zaślepił umysły niewierzących tego świata”. I to jest pokazane za pomocą małego odstępu [między klauzulą]. Albowiem Paweł nie mówi: „Bóg tego świata”, jak gdyby uznawał za Boga kogoś innego poza Nim; ale wyznał Boga jako Boga. I mówi: „niewierzący tego świata”, ponieważ oni nie odziedziczą przyszłego wieku nieśmiertelności.

Zgodnie z tą linią rozumowania, późniejsi pisarze, tacy jak Chryzostom (350 – † 407 a.d.) i Augustyn (354 – † 430 a.d.) odwoływali się do 2 Kor. 4: 4 w polemice z manichejczykami i arianami, ponieważ obie te grupy zajmowały się nauczaniem o objawieniu więcej niż jednej boskiej istoty. Manichejczycy twierdzili, że „bóg tego wieku” odnosi się do Hylē (boskiego objawiciela gnozy), arianie zaś, że skoro istnieje tekst dowodzący, że istoty inne niż Jahwe i mniejsze od Niego można nazwać bogiem należy wierzyć w Syna jako boskiego, a jednak różnego co do istoty od Boga Jahwe.

Chryzostom, największy teolog Kościoła zachodniego swoich czasów zajmuje bardziej zdecydowane stanowisko. Twierdzi on, że „bóg tego świata” jest w rzeczywistości „tym Bogiem wszechświata”.

Intrygującym jest fakt, że identycznie tekst ten interpretował Tertulian

Pięć Ksiąg przeciw Marcjonowi
Księga V, Drugi List do Koryntian
.
Ta ostatnia metoda została przyjęta przez Marcjona, który czytając następujący fragment: w których Bóg tego świata opisał Stwórcę jako Boga tego świata, aby mógł on tymi słowami: zasugerować, że jest inny Bóg dla innego świata. Mówimy jednak, że fragment powinien być przerywany przecinkiem po Bogu, w rezultacie czytamy „W których Bóg zaślepił oczy niewierzących tego świata”

Inni Ojcowie czytający tekst jako Bóg tego świata to

  • Orygenes
  • Ambroziaster
  • Teodoret z Cyru
  • Augustyn

Ten ostatni potwierdza, że taki właśnie był powszechny pogląd większości jemu współczesnych. Stąd możemy śmiało wnioskować, że najbardziej akceptowalną pozycją chrześcijańską do V wieku była interpretacja Bóg tego wieku. Jednak nawet w XII wieku, gdy władzę nad tym światem generalnie przypisywano już szatanowi, posiadamy dowody na alternatywną interpretację (Bóg, nie bóg), którą znajdziemy między innymi u Theophylacta i Herveiusa, Piotra z Lombardii i Tomasza z Akwinu.
.


Bóg władcą zła?

Możłiwym jest tutaj podniesienie argumentu, że Bóg Jahwe nie zaślepia nikomu oczu, że to czyni szatan, który przecież jest przeciwnikiem Boga. Natomiast dobry Bóg próbuje jakoś diabłu przeciwdziałać podsuwając ewangelię ludziom pod nos, jednak w ostateczności pozostawiając im wybór. Fałsz tego twierdzenia jest oczywisty, ponieważ w takim przypadku

  • szatan byłby równorzędnym partnerem Boga w rozgrywce o ludzkie dusze
  • człowiek byłby nadrzędnym suwerenem w podejmowaniu decyzji o zbawieniu
  • tym samym Bóg okazuje się pozbawiony tak wszechmocy jak i zostaje zniżony do poziomu stworzenia, diabła, a nawet poniżej tego poziomu (człowiek nad Bogiem)

Niezależnie od tego, jak powyższy fragment zostanie przetłumaczony, czy to bóg tego świata rozumiany jako szatan, czy też Bóg tego świata rozumiany jako Jahwe, w obu przypadkach mamy do czynienia z suwerennym aktem Bożym.

a. w pierwszym przypadku szatan staje się narzędziem Boga Jahwe, mamy do czynienia z dopustem Bożym, pasywnym działaniu
.
b. w drugim przypadku Bóg Jahwe osobiście zaślepia oczy niewierzącym, mowa o aktywnym działaniu

Ad. a. Widoczne to jest w poniższej analogii Pisma, gdzie raz zostaje stwiedzone, że to Bóg pobudził Dawida przeciwko Izraelowi, jednak drugie świadectwo stwierdza o szatanie jako przyczynie działania króla

2 Sam. 24:1 Wtedy znowu zapłonął gniew PANA przeciw Izraelowi, gdy on pobudził Dawida przeciwko nim, mówiąc: Idź, policz Izraela i Judę
.
1 Kronik 21:1 Wtedy szatan powstał przeciwko Izraelowi i pobudził Dawida, aby policzył Izraela.

Szatan jest nie tylko przeciwnikiem Boga ale też Jego całkowicie poddanym i podwładnym sługą, który bez zgody, bez przyzwolenia Jahwe nie uczyni absolutnie nic.

Ad. b. Negatywne i osobiste zaangażowanie Boga w odmianę serca ku złemu obserwujemy np. w poniższym fragmencie:

Psalm 125:24-25 24 Gdzie Bóg bardzo rozmnożył swój lud i uczynił go potężniejszym od jego wrogów. 25 Odmienił ich serca, żeby znienawidzili jego lud i postępowali przebiegle wobec jego sług.

.


Analogia Scriptura

Warto rozważyć tekst 2 Kor. 4:4 w szerszym kontekście nauczania Pisma. Co od razu rzuca się w oczy to absolutna suwerenność Boża. Bóg czyni to, co jest dobre ale też to, co może być dla ludzi złe. Czemu? Ponieważ On jest jedynym władcą eonów.

Izaj. 66:1 Tak mówi Pan: Niebo jest moim tronem, a ziemia podnózkiem moich nóg
.
Psalm 24:1 Psalm Dawidowy. Pańska jest ziemia i to, co ja napełnia, Świat i ci, którzy na nim mieszkają. 
..
2 Kor. 4:3-4 3 A jeśli nasza ewangelia jest zakryta, to jest zakryta dla tych, którzy giną; 4 W których Bóg tego świata (Jahwe) zaślepił umysły, w niewierzących, aby nie świeciła im światłość chwalebnej ewangelii Chrystusa, który jest obrazem Boga.
.
2 Mojż. 4:11 kto czyni niemego lub głuchego, widzącego lub ślepego? Czyż nie ja, PAN?
.
Rzym. 9:8 A zatem komu chce, (Bóg Jahwe) okazuje miłosierdzie, a kogo chce, (Bóg Jahwe) czyni zatwardziałym.
.
Rzym. 9:15Mówi bowiem (Bóg Jahwe) do Mojżesza: Zmiłuję się, nad kim się zmiłuję, a zlituję się, nad kim się zlituję.
.
Rzym. 11:8 (Jak jest napisane: Bóg dał im ducha twardego snu, oczy, aby nie widzieli, i uszy, aby nie słyszeli) aż do dnia dzisiejszego
.
5 Mojż. 29:4 Ale PAN nie dał wam serca do zrozumienia ani oczu do patrzenia, ani uszu do słuchania aż do dziś

.


Wezwanie do pokuty

3. A jeśli nasza ewangelia jest zakryta, to jest zakryta dla tych, którzy giną;

Czy ewangelia jest przed tobą zakryta drogi czytelniku? Zważ, iż z pewnością tak jest jeśli wierzysz że Syn Boży nie jest współistotny  Ojcu. Jest wielce prawdopodobnym, że tak jest jeśli wyznajesz doktrynę mniejszych bogów uznając za nich ludzi. Tak może być jeśli wierzysz, że szatan, nie Bóg, jest suwerenem tego świata.

  • Świadku Jehowy, Badaczu Pisma Świętego: jest Jeden Bóg wyrażony w Trzech Osobach
  • Zielonoświątkowcu: jest Jeden Bóg, nie ma mniejszych bogów, nie jesteś mniejszym bogiem
  • Arminianinie: Bóg jest suwerenem wszechświata

Drodzy czytelnicy, sprawa jest ważna i dotyczy waszej przyszłej wieczności. Szukajcie Pana, póki da się jeszcze znaleźć.

Mat. 7:7-8 7 Proście, a będzie wam dane, szukajcie, a znajdziecie, pukajcie, a będzie wam otworzone. 8 Każdy bowiem, kto prosi, otrzymuje, kto szuka, znajduje, a temu, kto puka, będzie otworzone.

Soli Deo Gloria bracia i siostry


Zobacz w temacie

Print Friendly, PDF & Email