4 Mojż. 23:19 Bóg nie jest człowiekiem, aby miał kłamać, ani synem człowieczym, żeby miał żałować. Czy on powie coś, a tego nie uczyni? Czy wypowie a nie spełni?

 

2 Kor. 1:20 Ile jest bowiem obietnic Boga, w nim są „tak” i w nim są „Amen”, ku chwale Boga przez nas.

 

Jer. 31:35-37 Tak mówi PAN, który daje słońce na światło w dzień, prawa księżyca i gwiazd na światłość w nocy; który rozdziela morze tak, że huczą jego fale; PAN zastępów – to jego imię. Gdyby te prawa ustały przede mną, mówi PAN, wtedy i potomstwo Izraela przestanie być narodem przede mną na wieki. Tak mówi PAN: Jeśli można zmierzyć niebiosa w górze i zbadać fundamenty ziemi w dole, wtedy i ja odrzucę całe potomstwo Izraela za to wszystko, co uczynili, mówi PAN.

 

Zach. 12:6 …I Jerozolima pozostanie na swoim miejscu, w Jerozolimie.

Antyżydowskie zaślepienie

Bezwarunkowe obietnice Boże nie podlegają słabościom ani osądom ludzkim. Gdy Bóg coś powie, zobowiązuje się Swoim Słowem do ostatecznego i perfekcyjnego wypełnienia tego, co powiedział i wszystko to w swoim ściśle określonym czasie. Wierność Boga nie podlega i nie zależy od wierności lub niewierności człowieka.

2 Tym. 2:13 Jeśli jesteśmy niewierni, on pozostaje wierny, bo samego siebie wyprzeć się nie może

Boże zamierzenia zawsze będą spełnione i nikt i nic nie może ich powstrzymać. Mówię to wszystko, ponieważ istnieje na łonie eklezjalnym coś niepożądanego i stale wzrastającego. Mam na myśli niezrozumienie wypełniających się w odniesieniu do Izraela biblijnych proroctw. Jest to swego rodzaju duchowa ślepota pogłębiająca się z każdym dniem i powodująca wzrost nastrojów antyżydowskich i wyraźnej niechęci do narodu izraelskiego. Żyjemy w czasach w których bardzo wzrasta znaczenie proroctw biblijnych i maleje ich znajomość w Kościele, szczególnie jeśli chodzi o to wszystko, co jest związane z Izraelem.

Doszliśmy do takiej sytuacji, że mamy wielu wierzących, szczerych w swej wierze, którzy całkowicie i na zawsze wyłączyli Izrael z Bożych planów. Świadomie lub nieświadomie, dają się ponieść filozofii zwanej „Teologią Zastąpienia” , która twierdzi, że wszystkie obietnice i błogosławieństwa dane w przeszłości przez Boga Izraelowi, teraz należą wyłącznie do Kościoła. Dzieje się to rzekomo z powodu przekleństw ciążących na narodzie izraelskim. Wszystko to nie jest zgodne z prawdą. Odrzucenie Izraela w umysłach i sercach ludzkich nie jest rzeczą nową. Część nienawiści jaką żywi szatan do Izraela (i również do Kościoła Bożego), można wyczuć w bezkompromisowości pewnych sektorów eklezjalnych już od III wieku. Apologeci z organizacji Let Us Reason w swoim artykule „Replacing what God has not!” (zastępjąc coś, czego Bóg nie zastąpił) piszą:

„Izrael znalazł się w centrum zainteresowania świata i Kościoła ale, niestety, Kościół w dzisiejszych czasach nie wierzy w znaczenie Izraela jako narodu. Na przestrzeni wieków to szatan podżegał do nienawiści w stosunku do Żydów, aby w końcu z furią starać się ich zniszczyć (w skali dużo większej niż to co zaplanował Hitler i to, co udało mu się zrealizować).

Kościół pierwotny wierzył, że Bóg miał plan na przyszłość dla Izraela, ponieważ Biblia naucza nas, że Izrael zostanie odrestaurowany jako naród na swoim pradawnym terytorium.

Dzieje 3:19 Dlatego pokutujcie i nawróćcie się, aby wasze grzechy były zgładzone, gdy nadejdą od obecności Pana czasy ochłody;

 

Zach. 9:16 W tym dniu PAN, ich Bóg, wybawi ich jak trzodę swego ludu. Będą bowiem jak kamienie w koronie, wystawieni jak sztandar w jego ziemi.

Po uprzednim wielkim cierpieniu, które też było prorokowane, nastąpi całkowita restauracja, ponieważ „Nieodwołalne są bowiem dary i powołanie Boże.”

Jer. 30:19 I rozlegnie się stamtąd dziękczynienie i głos weselących się. Rozmnożę ich i nie będzie ich ubywało, uwielbię ich i nie będą poniżeni.

 

Izaj. 66:22 I przyprowadzą wszystkich waszych braci jako dar dla PANA ze wszystkich narodów, na koniach, na rydwanach, w lektykach, na mułach i na wielbłądach, na moją świętą górę, do Jerozolimy, mówi PAN, tak jak synowie Izraela przynoszą dar w czystym naczyniu do domu PANA.

 

Rzym. 11:12 A jeśli ich upadek jest bogactwem świata, a ich pomniejszenie bogactwem pogan, o ileż bardziej ich pełnia?

 

Rzym. 11:29 Nieodwołalne są bowiem dary i powołanie Boże.


Czy 5 Mojż. 28 zwiastuje koniec Izraela jako narodu?

Ci, którzy twierdzą że Bóg skończył z Izraelem, uważają że jako konsekwencja nieposłuszeństwa i niewierności Bogu, spadły na naród wybrany wszystkie przekleństwa które są opisane w Księdze Powtórzonego 5 Mojż. 28, aż do jego całkowitego zaginięcia.
.

Warunkowy pakt

Ale idźmy po kolei. 5 Mojż. 28 jest deklaracją warunkowego paktu Mojżeszowego w którym nie było możliwości odwołania w przypadku nie wypełnienia go. Jednakże Syn Boży przyszedł na świat, narodzony jako Żyd i z matki Żydówki, i dał swoje życie w pierwszym rzędzie za Żydów,  ale również za pogan, dając nam poznać Nowe Przymierze w Jego krwi.

Rzym. 2:10 A chwałę, cześć i pokój każdemu, kto czyni dobro, najpierw Żydowi, potem i Grekowi

.

Bezwarunkowe Nowe Przymierze

To Nowe Przymierze jest bezwarunkowe, oparte na łasce. Jest lepsze i ważniejsze od poprzedniego, dlatego je znosi. Zobaczmy to:

Hebr. 7:17-19 Tak bowiem świadczy: Ty jesteś kapłanem na wieki według porządku Melchizedeka. Zostało wiec zniesione poprzednie przykazanie z powodu jego słabości i nieużyteczności. Prawo bowiem nie uczyniło niczego doskonałym, ale na jego miejsce została wprowadzona lepsza nadzieja, przez którą zbliżamy się do Boga

.

Zniesienie Prawa

W dzisiejszych czasach niektórzy ludzie, a wśród nich fałszywi Żydzi mesjanistyczni oraz judaizujący nauczyciele zapewniają, że Prawo jest nadal w mocy, ponieważ sam Jezus powiedział:

Mat. 5:17 Nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków

Niestety nie biorą pod uwagę reszty tego wersetu: „Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić.” Chrystus, On i tylko On, wypełnił wszystkie wymagania Prawa i dokończył swoje dzieło na krzyżu:

Rzym. 10:14 Końcem bowiem prawa jest Chrystus ku sprawiedliwości każdego kto wierzy.

Możemy powiedzieć, że przekleństwo związane z niemożnością wypełnienia całego prawa zostało uchylone przez Chrystusa ponieważ on sam stał się za nas przekleństwem:

Gal. 3:13 Chrystus odkupił nas z przekleństwa prawa, stając się za nas przekleństwem (bo jest napisane: Przeklęty każdy, kto wisi na drzewie)

Nikt, ani spośród Żydów, ani spośród pogan nie mógł wypełnić Prawa Mojżeszowego. Nikt z wyjątkiem Sprawiedliwego, Jezusa z Nazaretu.
.

Żydzi i poganie razem

Wszyscy wiemy, że korzyści związane z aktem dokonanym na krzyżu dotyczą ludzi z wszystkich narodów, również z narodu żydowskiego. W rzeczywistości dotyczą narodu żydowskiego w pierwszej kolejności!

Rzym. 2:10  A chwałę, cześć i pokój każdemu, kto czyni dobro, najpierw Żydowi, potem i Grekowi

 

Dzieje 2:36-39 36 Niech więc cały dom Izraela wie z pewnością, że tego Jezusa, którego wy ukrzyżowaliście, Bóg uczynił i Panem, i Chrystusem. 37 A słysząc to, przerazili się do głębi serca i zapytali Piotra i pozostałych apostołów: Co mamy robić, mężowie bracia? 38 Wtedy Piotr powiedział do nich: Pokutujcie i niech każdy z was ochrzci się w imię Jezusa Chrystusa na przebaczenie grzechów, a otrzymacie dar Ducha Świętego. 39 Obietnica ta bowiem dotyczy was, waszych dzieci i wszystkich, którzy są daleko, każdego, kogo powoła Pan, nasz Bóg.

Do nowego przymierza włączeni są zarówno wierzący pochodzenia żydowskiego, jak i spośród narodów. Dlatego przekleństwo Mojżeszowe spoczywające na Izraelu zostało zniesione przez Nowe Przymierze we krwi Mesjasza. Bóg wziął pod uwagę naród Izraela, ponieważ Jezus narodził się w Betlejem, w Judzie i nauczał w ziemi należącej niegdyś do pokoleń Izraela

Mat. 4:12-16 12 A gdy Jezus usłyszał, że Jan został wtrącony do więzienia, wrócił do Galilei. 13 A opuściwszy Nazaret, przyszedł i zamieszkał w Kafarnaum, które leży nad morzem, w granicach Zabulona i Neftalego; 14 Aby się wypełniło, co zostało powiedziane przez proroka Izajasza: 15 Ziemia Zabulona i ziemia Neftalego, wzdłuż drogi nadmorskiej, za Jordanem, Galilea pogan. 16 Lud, który siedział w ciemności, ujrzał światłość wielką, a siedzącym w krainie i cieniu śmierci wzeszła światłość.

Nauczał ich aby się upamiętali i okazali skruchę, ponieważ

Mat. 4:17…przybliżyło się bowiem królestwo niebieskie

.

Królestwo Izraela

Czy Królestwo głoszone osobiście przez Syna Bożego mogłoby się przybliżyć do Izraela, gdyby został on odcięty całkowicie i ostatecznie?

Mich. 5:2 Ale ty, Betlejem Efrata, choć jesteś najmniejsze wśród tysięcy w Judzie, z ciebie jednak wyjdzie mi ten, który będzie władcą w Izraelu, a jego wyjścia są od dawna, od dni wiecznych

Czy prorok Micheasz pomylił się, gdy 700 lat wcześniej prorokował mówiąc, że w Betlejem narodzi się ten, który będzie władcą w Izraelu?

Gdyby ówczesny Izrael nie znajdował się w centrum uwagi Boga, Jezus narodził by się… No właśnie, gdzie?  Może w Chinach, w Indiach albo w Japonii? Oczywiście bez żadnego powiązania z Izraelem. Ale nie tak się stało, ponieważ oni byli i są narodem wybranym!

Rzym. 11:28 Tak więc co do ewangelii są nieprzyjaciółmi ze względu na was, lecz co do wybrania są umiłowani ze względu na ojców.

Rzym. 9:4-5 4 Są to Izraelici, do których należy usynowienie, chwała, przymierza, nadanie prawa, służba Boża i obietnice; 5 Do których należą ojcowie i z których według ciała pochodzi Chrystus,

Gdy Pan stanął naprzeciwko rzymskiego setnika i usłyszał jego odpowiedź został mile zaskoczony, dlatego powiedział: „Zaprawdę powiadam wam, nawet w Izraelu nie znalazłem tak wielkiej wiary.” Pośrednio Jezus stwierdził w tym momencie, że była też wiara w Izraelu. Gdyby Izrael został na zawsze odcięty, wiara nie zostałaby wśród nich znaleziona.

Mat. 8:8-10 8 Lecz setnik odpowiedział: Panie, nie jestem godny, abyś wszedł pod mój dach, ale powiedz tylko słowo, a mój sługa będzie uzdrowiony. 9 Bo i ja jestem człowiekiem podległym władzy i mam pod sobą żołnierzy. Mówię jednemu: Idź, a idzie; a drugiemu: Chodź tu, a przychodzi; a memu słudze: Zrób to, a robi. 10 A gdy Jezus to usłyszał, zdziwił się i powiedział do tych, którzy szli za nim: Zaprawdę powiadam wam: Nawet w Izraelu nie znalazłem tak wielkiej wiary.

Jeszcze raz podkreślamy: Gdyby przekleństwa z (5 Mojż. 28) stanowiły koniec relacji Izraela z Bogiem, cytowane powyżej wersety nigdy nie zostałyby napisane!
.

Nieunikniona kara

Do tego miejsca wykazaliśmy niezbicie, że przekleństwo Mojżeszowe nie wpływa na Izraela w kategoriach wiecznego wykluczenia chociaż, tak jak to jest napisane w Piśmie, Bóg nie pozostawi ich bezkarnych, ponieważ wszystko co jest napisane w 5 Mojż. 28, jeśli chodzi o karę, wypełniło się i będzie się wypełniać do momentu, gdy Bóg wyleje na dom Dawida i na mieszkańców Jerozolimy ducha łaski i modlitwy, gdy będą Będą patrzeć na Jezusa, tego, którego przebili… Stanie się to na koniec Wielkiego Ucisku.

Zach. 12:10 I wyleję na dom Dawida i na mieszkańców Jerozolimy ducha łaski i modlitwy. Będą patrzyć na mnie, którego przebili, i będą go opłakiwać, jak się opłakuje jedynaka; będą gorzko płakać nad nim, jak się płacze gorzko nad pierworodnym.

 

Gal. 3:13 Chrystus odkupił nas z przekleństwa prawa, stając się za nas przekleństwem, (bo jest napisane: Przeklęty każdy, kto wisi na drzewie).

Podkreślamy jeszcze raz: Nie jest zamiarem Boga zniszczenie Izraela, a jedynie ukaranie go:

Jer. 30:11 Ja bowiem jestem z tobą, mówi PAN, aby cię wybawić. A chociaż położę kres wszystkim narodom, wśród których cię rozproszyłem, tobie jednak nie położę kresu, ale ukażę cię sprawiedliwie, nie zostawię cię całkiem bez kary

Co innego jest kara, co innego wieczna separacja. Bóg z Izraelem nie skończył.
,

Ograniczenie czasowe kary

Prorok Ozeasz 750 lat przed Chrystusem przepowiedział, że pomimo tego, iż Bóg odsunął się od Izraela, jednak nie zrobił tego raz na zawsze:

Oz. 6:1-3 Chodźcie i zawróćmy do PANA, bo on nas poszarpał i on nas uzdrowi; uderzył, a opatrzy nasze rany. Ożywi nas po dwóch dniach, a trzeciego dnia wzbudzi nas i będziemy żyć przed jego obliczem. Wtedy poznamy i będziemy się starać poznać PANA. Jego wyjście jest przygotowane jak zorza poranna, przyjdzie do nas jak deszcz wiosenny i jesienny, który nawadnia ziemię

To ostatnie wydarzy się pod koniec Wielkiego Ucisku, gdy podwójna porcja Ducha Świętego zostanie wylana na Izrael. Nigdy wcześniej nie było takiego wylania (jednocześnie deszcz wiosenny i jesienny)

Joel 2:23 I wy, synowie Syjonu, cieszcie się i radujcie w PANU, waszym Bogu. Da wam bowiem deszcz wczesny i ześle wam deszcz jesienny i wiosenny, jak dawniej.

Pismo mówi tutaj o wylaniu Ducha Świętego, a nie zwykłego deszczu. Wylanie Ducha Świętego z Dziejów 2 było jedynie częściowym spełnieniem proroctwa Joela

Dzieje 2:28-2916 Ale to jest to, co zostało przepowiedziane przez proroka Joela: 17 I stanie się w ostatecznych dniach – mówi Bóg – że wyleję z mego Ducha na wszelkie ciało i będą prorokować wasi synowie i córki, wasi młodzieńcy będą mieć widzenia, a starcy będą śnić sny. 18 Nawet na moje sługi i służebnice wyleję w tych dniach z mego Ducha i będą prorokować. 19 I ukażę cuda na niebie w górze i znaki na ziemi na dole, krew, ogień i kłęby dymu. 20 Słońce zamieni się w ciemność, a księżyc w krew, zanim nadejdzie ten dzień Pański, wielki i okazały.

 

Warunek 1: najpierw Jom Jahwe (dzień Pański)

Joel 2:10-11 10. Przed nim drży ziemia, niebiosa się trzęsą, słońce i księżyc ulegają zaćmieniu, a gwiazdy tracą swą jasność. 11. A Pan wydaje głos przed wojskiem swoim, gdyż bardzo liczny jest Jego obóz i pilni wykonawcy Jego rozkazów; wielki bowiem będzie dzień Pański i straszliwy bardzo. I któż go przetrzyma?

Wylanie Ducha, o którym czytamy w Joela 2:28 nastąpi dopiero po nadejściu Jom Jahwe (dnia pomsty na narodach), czyli po Wielkim Ucisku.

Warunek 2: przywrócenie Izraela

Joel 2:25-27 25. W ten sposób wynagrodzę wam lata, które strawiła szarańcza, jelek, chasil i gazam, wielkie moje wojsko, które wysłałem przeciwko wam. 26. Wówczas naprawdę będziecie mogli najeść się do sytości i chwalić będziecie imię Pana Boga waszego, który uczynił wam dziwne rzeczy, a lud mój nigdy nie będzie pohańbiony. 27. I poznacie, że wśród Izraela Ja jestem, że jestem Pan, Bóg wasz, a nie ma innego. Lud mój nie zazna więcej zawstydzenia.

 

Przed wylaniem Ducha Izrael cielesny zostanie przywrócony do wywyższonej pozycji, którą utracił na rzecz Kościoła Nowego Testamentu.

Dowód

Dowodem przywrócenia będzie wylanie Ducha Świętego na wszelkie ciało fizycznego Izraela. Wtedy, czyli po Wielkim Ucisku i po przywróceniu fizycznego Izraela do wywyższonej pozycji, starcy Izraela będą śnili, młodzieńcy Izraela będą mieli widzenia, a synowie i córki Izraela będą prorokować.

 

Joel 2:28-29 28 I stanie się potem (po Jom Jahwe czyli po dniu sądu czyli po Wielkim Ucisku i po przywróceniu Izraela), że wyleję swojego Ducha na wszelkie ciało, i będą prorokować wasi synowie i wasze córki, wasi starcy będą mieć sny, a wasi młodzieńcy – widzenia. 29 Nawet na sługi i służebnice wyleję w tych dniach swojego Ducha.  29 Nawet na sługi i służebnice wyleję w tych dniach swojego Ducha.  30 I ukażę cuda na niebie i na ziemi, krew, ogień i kłęby dymu. 31 Słońce zamieni się w ciemnośćd, a księżyc w krew, zanim nadejdzie dzień PANA, wielki i straszny.

Z drugiej strony musimy wziąć pod uwagę, że tak samo jak Żydzi, ludzie z narodów również byli pod przekleństwem z powodu niemożności wypełnienia Prawa, ponieważ „…z uczynków prawa nie będzie usprawiedliwione żadne ciało…”, oraz „…nie ma sprawiedliwego, ani jednego. Nie ma rozumnego i nie ma nikogo, kto by szukał Boga. Wszyscy zboczyli z drogi, razem stali się nieużyteczni, nie ma nikogo, kto by czynił dobro, nie ma ani jednego.” (Rzymian 3:10-12;20)

Jest rzeczą niemożliwą być pod Starym i Nowym Przymierzem jednocześnie. Nie zapominajmy jednak, że Nowy Testament interpretuje Stary i go podporządkowuje, ponieważ mamy Chrystusa, który

Hebr. 8:6 …jest pośrednikiem lepszego przymierza, które zostało oparte na lepszych obietnicach

 .


Pieśń Mojżesza

Gdy Mojżesz, tak jak Bóg mu to zapowiedział, znajdował się u progu śmierci, zwołał całego Izraela i przemówił do nich słowami Pieśni. (5 Mojż. 32) W Pieśni tej, Bóg ustami Mojżesza objawił proroctwo dotyczące tego, co ma ich spotkać w przyszłości.

Po wskazaniu grzechu Izraela,

5 Mojż. 32:15-18 15 Lecz Jeszurun utył i wierzgał – otyłeś, obrosłeś w tłuszcz, zgrubiałeś; opuściłeś Boga, który cię uczynił, i lekceważyłeś Skałę swego zbawienia. 16 Pobudzili go do zazdrości obcymi bogami, rozdrażnili go obrzydliwościami. 17 Składali ofiary demonom, a nie Bogu; nowym bogom, których nie znali, świeżo przybyłym, których się nie bali wasi ojcowie. 18 O Skale, która cię spłodziła, zapomniałeś, i zapomniałeś Boga, swego Stwórcę.

 I po zapowiedzi zasłużonej kary, która miała być wymierzana w ciągu całej historii tego narodu

5 Mojż. 32:21-26 21 Oni mnie pobudzili do zazdrości tym, co nie jest Bogiem; rozdrażnili mnie swymi marnościami. Ja też pobudzę ich do zazdrości tymi, którzy nie są ludem, rozdrażnię ich przez głupi naród 22 Zapłonął bowiem ogień mojego gniewu i spłonie aż do głębin piekła, i pożre ziemię i jej plony, i wypali posady gór. 23 Zgromadzę na nich nieszczęścia, zużyję na nich moje strzały. 24 Będą wyczerpani z głodu i strawieni gorączką i gorzką zarazą. Wyślę na nich też zęby bestii, z jadem gadów ziemskich. 25 Na zewnątrz osieroci ich miecz, a w domach – strach, tak młodzieńca, jak i dziewicę, niemowlę i sędziwego. 26 Powiedziałem: Rozproszę ich po kątach, wymażę pamięć o nich wśród ludzi;

Pieśń zwiastuje Boże miłosierdzie skierowane ku jego narodowi wybranemu, oraz prorokuje o Chrystusie, jako prawdziwym Mesjaszu:

5 Mojż. 32:39 Spójrzcie teraz, że to ja, tylko ja jestem, a nie ma innych bogów oprócz mnie. Ja zabijam i ożywiam, ja ranię i ja leczę, i nikt nie wyrwie z mojej ręki.”

To jeszcze nie wypełniło się w całości jeśli chodzi o Izrael.

Następnie Bóg zapowiada sąd nad wszystkimi prześladowcami Izraela oraz wydaje polecenie narodom, aby wzniosły okrzyki radości wraz z jego ludem

5 Mojż. 32:4-43 40 Podnoszę bowiem swą rękę ku niebu i mówię: Ja żyję na wieki. 41 Jeśli zaostrzę swój błyszczący miecz i moja ręka chwyci sąd, dokonam zemsty na swoich wrogach i odpłacę tym, którzy mnie nienawidzą. 42 Krwią upoję moje strzały, mój miecz naje się mięsa, krwią zabitych i pojmanych, jak tylko zacznę mścić się nad wrogami. 43 Weselcie się, narody, z jego ludem,
gdyż on pomści krew swoich sług i odpłaci zemstą swoim wrogom, a będzie łaskawy dla swej ziemi i swego ludu.

To również doczeka się wypełnienia w czasie Królestwa Milenijnego.

Ostatnimi słowami wypowiedzianymi przez Mojżesza przed śmiercią i odnotowanymi w Biblii były:

5 Mojż. 33:29 Błogosławiony jesteś, Izraelu! Któż do ciebie podobny, ludu zbawiony przez PANA, który jest tarczą twego ratunku i mieczem twego dostojeństwa! Twoi wrogowie poddadzą się tobie obłudnie, a ty zdepczesz ich wyniosłość.”

Gdyby Izrael miał być na zawsze zmieciony z powierzchni ziemi, powyższy werset nie znalazłby się w Biblii.

Poraz kolejny dochodzimy do wniosku, że Bóg w sposób efektywny odbuduje naród Izraela do momentu jego wejścia w Millenium.
.


Czy Kościół to”Izrael Boży”?

Zwolennicy „teologii zastąpienia” twierdzą że Kościół Boży to jest nowy Izrael, zwą go również „duchowym Izraelem” lub Izraelem Bożym, w związku ze zwrotem użytym przez Apostoła Pawła w zakończeniu jego listu do Galacjan.

Gal. 6:15-16 W Chrystusie Jezusie bowiem ani obrzezanie nic nie znaczy, ani nieobrzezanie, ale nowe stworzenie. A na tych wszystkich, którzy będą postępować według tej zasady, niech przyjdzie pokój i miłosierdzie, i na Izraela Bożego

W taki sposób Apostoł Paweł pożegnał się z adresatami swego listu do Galacjan. Na pierwszy rzut oka zakończenie to wydaje się jakby tajemnicze, ponieważ najpierw mówi o jednych, następnie o drugich, ale jeśli zrozumiemy kontekst tego listu, nie będziemy mieli żadnego problemu ze zrozumieniem tego zwrotu.

List do Galacjan miał na celu ostrzeżenie wierzących pochodzących spośród pogan z Galacji przed fałszywą nauką, która twierdziła, że zbawienia nie osiągnie się wyłącznie przez wiarę w Chrystusa, ale że trzeba również wypełniać to, co jest napisane w Prawie. Ci, którzy zwodzili zbory w Galacji, to byli judaizanci, czyli „wierzący” w Chrystusa pochodzenia żydowskiego, którzy starali się przestrzegać Prawa Mojżeszowego i do tego samego zobowiązywali prawdziwych wierzących spośród narodów.

Gal. 5:2-3 2 Oto ja, Paweł, mówię wam, że jeśli dacie się obrzezać, Chrystus na nic wam się nie przyda. 3 A oświadczam raz jeszcze każdemu człowiekowi, który daje się obrzezać, że jest zobowiązany wypełnić całe prawo.

  • Wierzący w Jezusa Chrystusa spośród narodów są zbawieni, ponieważ narodzili się na nowo i są nowym stworzeniem.
    .
  • Izrael Boży” to są wierzący spośród Żydów, którzy przestali wypełniać nakazy Prawa i schronili się w Chrystusie. Przykładem jest sam Apostoł Paweł.

Let Us Reason komentuje na ten temat:

„Jest oczywiste, że określenie Izrael Boży odnosi się do tych spośród wierzących Żydów, którzy w przeciwieństwie do judaizantów, wyznawali zasadę, że zbawienienie osiąga się wyłącznie przez wiarę. Apostoł Paweł mówi tu jedynie o podziale w etnicznym Izraelu. Jedni z nich to są autentyczni wierzący i w związku z tym są prawdziwym Izraelem, podczas gdy drudzy, będąc etnicznymi Izraelitami nie są prawdziwym Izraelem, ponieważ nie są ani wybranymi, ani wierzącymi.”

Mylenie Kościoła z Izraelem Bożym to błąd. Według tego, co mówi Apostoł Paweł, Izrael Boży to są prawdziwie wierzący pochodzenia żydowskiego, którzy należą do Kościoła Bożego. Od momentu, gdy Kościół Boży zostanie zabrany z ziemi, ci spośród Żydów, którzy uwierzą, też staną się Izraelem Bożym i wejdą do Królestwa Milenijnego.

Rzym. 11:26  I tak cały Izrael będzie zbawiony, jak jest napisane: Przyjdzie z Syjonu wybawiciel i odwróci bezbożność od Jakuba.

Prawdziwy Izrael Boży, wspomniany przez Apostoła Pawła, to są wszyscy Żydzi nawróceni do Chrystusa, (on sam jest jednym z nich), w odróżnieniu od nawróconych z narodów i w odróżnieniu od tych, którzy są Żydami wyłącznie według ciała.
.

Obietnice i błogosławieństwa

Ci, którzy wyznają fałszywą teologię zastąpienia wierzą, że wszystkie obietnice i błogosławieństwa dane Izraelowi zostały przelane na Kościół i że Kościół Boży jest teraz prawdziwym Izraelem. Mają jednak problem z przeniesieniem niektórych obietnic, które mają konkretny charakter narodowy i których w żaden sposób nie można zastosować ich w odniesieniu do Kościoła, który nie jest ani organizacją, ani narodem, jest natomiast organizmem i ciałem. Na przykład, gdy Biblia mówi w

2 Sam. 7:16 I twój dom, i twoje królestwo będą utwierdzone na wieki przed tobą, a twój tron będzie trwał na wieki

Słowo Boże mówi tutaj o królestwie… natomiast Kościół Boży nie jest królestwem, nie posiada króla (człowieka) chociaż papież rzymski za takiego się uważa…

Obietnica ta nie da się w żaden sposób zastosować do Kościoła, dotyczy bowiem tylko i wyłącznie narodu izraelskiego. Nigdy nie została usunięta, była jedynie zawieszona w czasie deportacji do Babilonii. Dowód na to możemy znaleźć u Izajasza

Izaj. 9:6-7 6 Dziecko bowiem narodziło się nam, syn został nam dany. Na jego ramieniu spocznie władza, a nazwą go imieniem: Cudowny, Doradca, Bóg Mocny, Ojciec Wieczności, Książę Pokoju; 7 A rozszerzeniu jego władzy i pokoju nie będzie końca, zasiądzie na tronie Dawida i nad jego królestwem, aż je ustanowi i utwierdzi sądem i sprawiedliwością, odtąd i na wieki. Dokona tego gorliwość PANA zastępów.

Pismo Święte mówi tutaj, że Mesjasz zasiądzie na tronie Dawida i dodaje, że dokona tego gorliwość Pana. Prawdziwym królem Izraela jest jego Mesjasz, a gdy zbawiony naród izraelski wejdzie do Królestwa Milenijnego, Syn Boży, któremu nie tylko Żydzi ale i wszyscy zbawieni z narodów zawdzięczamy życie wieczne, będzie królował na zawsze:

Inna obietnica, trudna do zastosowania w odniesieniu do Kościoła gdyby ten zechciał ją sobie przywłaszczyć z rąk Izraela, jest następująca. Jezus obiecał swoim dwunastu Apostołom, że będą sądzili, czyli zarządzali dwunastoma pokoleniami Izraela tak, jak to robili sędziowie w czasach opisanych w Księdze Sędziów. Będzie to miało miejsce w czasie Millennium, zwanego również Królestwem obiecanym Izraelowi i Królestwem Mesjańskim. Zobaczmy:

Mat. 19:27-28 Wtedy Piotr odezwał się do niego: Oto my opuściliśmy wszystko i poszliśmy za tobą. Cóż za to będziemy mieli? A Jezus im powiedział: Zaprawdę powiadam wam, że przy odrodzeniu, gdy Syn Człowieczy zasiądzie na tronie swojej chwały, i wy, którzy poszliście za mną, zasiądziecie na dwunastu tronach, sądząc dwanaście pokoleń Izraela.

To samo czytamy w Ewangelii według św Łukasza:

Łuk. 22:28-30 A wy jesteście tymi, którzy wytrwali przy mnie w moich próbach. I ja przekazuję wam królestwo, jak mnie przekazał mój Ojciec; Abyście jedli i pili za moim stołem w moim królestwie, i zasiadali na tronach, sądząc dwanaście pokoleń Izraela.

Jeżeli zastąpilibyśmy słowo Izrael słowem Kościół (zwolennicy teologii zastąpienia twierdzą, że trzeba tak zrobić), wychodzi na to, że apostołowie będą sądzić sądzić dwanaście pokoleń (plemion) Kościoła…  Nie ma to żadnego sensu, ponieważ to nie Kościół, a Izrael składa się z dwunastu pokoleń (plemion, gr.φυλας phylas)

Inna z obietnic (a jest ich dużo więcej), to obietnica mówiąca, że Jezus został posłany tylko do zaginionych owiec z domu Izraela. Stosując doktrynę zastąpienia doszlibyśmy do konkluzji, że Jezus przyszedł odszukać zaginione owce z Kościoła…? To czysty absurd.

Mat. 15:24 A on odpowiedział: Jestem posłany tylko do owiec zaginionych z domu Izraela.

Jezus przyszedł jako Żyd i przyszedł do Żydów, tylko im głosił królestwo Boże, chociaż wspomniał o innych owcach, które nie były z tej samej owczarni:

Jan 10:16 A mam także inne owce, które nie są z tej owczarni. Również te muszę przyprowadzić i będą słuchać mego głosu, i będzie jedna owczarnia i jeden pasterz.

Mowa tu o tych wszystkich spośród ludzi z narodów, którzy będą w Nim zbawieni.

Gdy kobieta kananejska zwróciła się z prośbą o wyrzucenie demona, który dręczył jej córkę, usłyszała odpowiedź, że Jezus przyszedł nie do pogan, ale do Żydów . W ten sposób ustalona została kolejność:

Marek 7:27 Ale Jezus jej powiedział: Niech najpierw nasycą się dzieci, bo niedobrze jest brać chleb dzieci i rzucać szczeniętom.

Mat. 15:24 A on odpowiedział: Jestem posłany tylko do owiec zaginionych z domu Izraela.

Jest oczywiste, że dziećmi które miały w pierwszej kolejności nasycić się darem Chrystusa był naród żydowski, później przyszedłby czas na ludzi z narodów. Jednak gdy Jezus zobaczył jak wielka jest wiara tej kobiety, spelnił jej prośbę.

Mat. 15:28 Wtedy Jezus jej odpowiedział: O kobieto, wielka jest twoja wiara! Niech ci się stanie, jak chcesz. I od tej chwili jej córka była zdrowa

Gdyby Bóg odrzucił Żydów, których zawsze w tekście i kontekście należy uznać za obywateli narodu wybranego i zbudowanego przez Boga, nie mielibyśmy w naszych rękach Ewangelii, ani wielkiej części nowotestamentowego objawienia. Praktycznie nie mielibyśmy Biblii. Jeśli wyłączymy Izrael z Bożych planów, zostaniemy prawie bez niczego i nie może to być zastąpione przez żadną koncepcję Kościoła. Nie zapominajmy, że Kościół Boży to organizm złożony z ludzi wszelakiego pochodzenia, narodowości, języka itd. odkupionych przez Chrystusa i których obywatelstwo zostało zmienione z ziemskiego na niebiańskie, bez żadnego związku z narodowością.

1 Kor. 12:13 Bo wszyscy przez jednego Ducha zostaliśmy ochrzczeni w jedno ciało, czy to Żydzi, czy Grecy, czy niewolnicy, czy wolni, i wszyscy zostaliśmy napojeni w jednego Ducha.

 

Kol. 3:11 Gdzie (w odnowieniu tym) nie ma Greka ani Żyda, obrzezanego ani nieobrzezanego, cudzoziemca ani Scyty, niewolnika ani wolnego, ale wszystkim i we wszystkich Chrystus.

 

Gal. 3:27-28 27 Bo wszyscy, którzy zostaliście ochrzczeni w Chrystusie, przyodzialiście się w Chrystusa. 28 Nie ma Żyda ani Greka, nie ma niewolnika ani wolnego, nie ma mężczyzny ani kobiety; wszyscy bowiem jedno jesteście w Chrystusie Jezusie.

 

Dzieje 10:34-35 34 Wtedy Piotr otworzył usta i powiedział: Prawdziwie dostrzegam, że Bóg nie ma względu na osoby; 35 Ale w każdym narodzie miły jest mu ten, kto się go boi i czyni to, co sprawiedliwe.

Pierwszymi odbiorcami Ewangelii był „Izrael Boży„, czyli Żydzi nawróceni ku swojemu Mesjaszowi, Jezusowi Chrystusowi. Gdyby Chrystus nie przyszedł po swoich (po Żydów), praktycznie nie mielibyśmy Pism Nowotestamentowych. Nie zapominajmy, że apostoł Paweł też był Żydem.

Czy Bóg na zawsze odrzucił naród izraelski za nieprzyjęcie Jezusa Chrystusa?

Zwolennicy teologii zastąpienia, jak sama nazwa wskazuje,  wierzą że Izrael jako społeczeństwo i naród nie mają już miejsca w Bożych planach, twierdzą, że Izrael został odsunięty z powodu odrzucenia Mesjasza. Czy to jest zgodne z prawdą? Zobaczmy co mówi Słowo Boże:

Mat. 23:37-39 Jeruzalem, Jeruzalem, które zabijasz proroków i kamienujesz tych, którzy są do ciebie posłani! Ile razy chciałem zgromadzić twoje dzieci, tak jak kokoszka gromadzi swe kurczęta pod skrzydła, a nie chcieliście! Oto wasz dom zostanie wam pusty. Mówię wam bowiem: Odtąd nie ujrzycie mnie, aż powiecie: Błogosławiony, który przychodzi w imię Pana.

W tym momencie, na dwa dni przed swoim pójściem na krzyż, Jezus czuje się odrzucony przez Żydów i w konsekwencji przez cały naród izraelski, ponieważ przyszedł do swoich, ale swoi go nie przyjęli,

Jan 1:11 Do swej własności przyszedł, ale swoi go nie przyjęli.

Dlatego prorokując składa następującą deklarację:

Po pierwsze: deklaruje swoją miłość do wlasnego ludu, Izraela, zarówno od swej wiecznej chwały, jak i później, będąc człowiekiem na ziemi. Chciał ich zgromadzić pod swoją protekcję wysyłając proroków (oczywiście Żydów), w czasie ich istnienia jako narodu, pomimo ciągłej niewierności z ich strony.

Po drugie: zapowiada, że dom Izraela zostanie opuszczony do pewnego, określonego czasu.

Po trzecie: Zakończenie tego czasu nastąpi, gdy jako naród zawołają: Błogosławiony, który przychodzi w imię Pana! „BARUCH HA BA B’SHEM ADONAI!

A zatem Słowo Boże, ustami samego Pana Jezusa zapowiada, że nadejdzie dzień, gdy „… cały Izrael będzie zbawiony, jak jest napisane: Przyjdzie z Syjonu wybawiciel i odwróci bezbożność od Jakuba.” (Rzym. 11:26)

Oczywiście Pismo odnosi się tutaj do narodu izraelskiego, ponieważ zastosowanie tego wersetu do Kościoła nie miałoby żadnego sensu. Kościół jest zbiorowiskiem ludzi zbawionych, zarówno spośród Żydów jak i z narodów, a zatem, jak będzie mógł być zbawiony Kościół, jeżeli już jest zbawiony?

Definitywnie Pan Jezus zwracał się do Żydów mówiąc o Jerozolimie jako o wiecznej stolicy Izraela. Zauważmy, że Słowo Boże jest bardzo precyzyjne. Apostoł Paweł mówi:

Rzym. 11:25-26 Pytam więc: Czy Bóg odrzucił swój lud? Nie daj Boże! …Nie chcę bowiem, bracia, abyście nie znali tej tajemnicy – żebyście sami siebie nie uważali za mądrych – że zatwardziałość po części przyszła na Izrael, dopóki nie wejdzie pełnia pogan. I tak cały Izrael będzie zbawiony, jak jest napisane: Przyjdzie z Syjonu wybawiciel i odwróci bezbożność od Jakuba.

Bardziej jasno nie da się tego przedstawić. A zatem, jeśli tylko Kościół jest ludem Bożym, jak to insynuują zwolennicy teologii zastąpienia, jaki sens miałyby cytowane powyżej wersety? Apostoł Paweł mówi tutaj o Izraelu, nie o Kościele, ostrzegając nas przy tym, abyśmy nie popadli w arogancję, tylko zrozumieli, że Izrael został w części utwardzony (w części, ponieważ niektórzy zostali zbawieni), a to nas przenosi z powrotem do słów Jezusa:

Mat. 23:39 Mówię wam bowiem: Odtąd nie ujrzycie mnie aż powiecie: Błogosławiony który przychodzi w imię Pana.

Dopasowują się tutaj dwa wydarzenia, które biegną osobno. Pierwsze, to wejście „pełni pogan„, a drugie to uznanie przez Izrael Jezusa Chrystusa jako Mesjasza. Kiedy wejdą wszyscy zbawieni spośród narodów, a jest to określone wyłącznie przez Pana  i trzeba przy tym pamiętać, że nie wszyscy mają wiarę,  wtedy i tylko wtedy Bóg zwróci się w stronę narodu izraelskiego powodując wśród nich zbawienie na niespotykaną skalę, w imię Mesjasza, Jezusa Chrystusa.

2 Tym. 2:19 Mimo to fundament Boży stoi niewzruszony, mając taką pieczęć: Zna Pan tych, którzy należą do niego, oraz: Niech odstąpi od nieprawości każdy, kto wzywa imienia Chrystusa.

2 Tes. 3:2 I abyśmy byli wybawieni od przewrotnych i złych ludzi; nie wszyscy bowiem mają wiarę.

Nie oznacza to, że wszyscy potomkowie Abrahama według ciała będą zbawieni. Tylko ci, którzy są potomkami Abrahama, a więc Żydami, i jednocześnie są „dziećmi obietnicy„, zostaną zbawieni.

Rzym. 9:7-8 7 Nie wszyscy też przez to, że są potomstwem Abrahama, są dziećmi, ale jest powiedziane: W Izaaku będzie nazwane twoje potomstwo. 8 To znaczy, że nie dzieci ciała są dziećmi Bożymi, lecz dzieci obietnicy są uznane za potomstwo.

Bóg zna wszystkich, których chce zbawić, od czasów przed założeniem świata, ponieważ „…zna Pan tych, którzy należą do niego…”. Nie chodzi tu tylko o Izraela, ale również o wszystkich zbawionych, kobiety i mężczyzn spośród narodów. Gdy zatwardziałość serca Izraelitów w stosunku do Jezusa zostanie usunięta przez wylanie na nich Ducha Świętego (Joel 2:28-32), wówczas objawi się zbawienie o bezprecedensowym zasięgu, obejmujące cały naród. W ten sposób Izrael stanie się jednym z nielicznych narodów, które znajdą się w Millenium i z woli Boga będzie im przewodził przez tysiąc lat. Wszystko to nie dlatego, że na to zasłużyli, (tak samo jak my, zbawieni spośród narodów, którzy nie zasługujemy na Bożą łaskę, zob. Rzym. 11:11-24), ale ponieważ „… są umiłowani ze względu na ojców. Nieodwołalne są bowiem dary i powołanie Boże.”

Rzym. 11:28-29 28 Tak więc co do ewangelii są nieprzyjaciółmi ze względu na was, lecz co do wybrania są umiłowani ze względu na ojców. 29 Nieodwołalne są bowiem dary i powołanie Boże.

A zatem, w czasie Królestwa Milenijnego wypełnią się wszystkie Boże obietnice dane Izraelowi, z tych które jeszcze się nie wypełniły. Zwróćmy uwagę, że Millennium jest bardziej zwrócone w stronę Izraela, niż w stronę Kościoła, ponieważ Kościół, który składa się z obu ludów, uczynionych jednym po uprzednim zburzeniu stojącego pośrodku muru

Efez. 2:14 On bowiem jest naszym pokojem, on, który z obydwu uczynił jedno i zburzył stojący pośrodku mur, który był przegrodą;

Kościół posiada obywatelstwo które nie jest ziemskie, tylko niebiańskie, dlatego oczekujemy naszego Zbawiciela, Pana Jezusa Chrystusa, żeby zabrał nas do Nieba, do Nowej Jerozolimy, Niebiańskiej, ponieważ jesteśmy jego Oblubienicą!

Filip. 3:20-21 20 Nasza zaś ojczyzna jest w niebie, skąd też oczekujemy Zbawiciela, Pana Jezusa Chrystusa. 21 On przemieni nasze podłe ciało, aby było podobne do jego chwalebnego ciała, zgodnie ze skuteczną mocą, którą też może poddać sobie wszystko.

 

Obj. 19:7-8 7 Cieszmy się i radujmy, i oddajmy mu chwałę, bo nadeszło wesele Baranka, a jego małżonka się przygotowała. 8 I dano jej ubrać się w bisior czysty i lśniący, bo bisior to sprawiedliwość świętych.

Izrael narodowy, uświęcony krwią Mesjasza ma dopiero powstać, gdy zawołają: BARUCH HA BA B’SHEM ADONAI! Stanie się to wśród płaczu, cierpienia i rozpaczy, gdy antychryst będzie się starał ich zwieść udając Mesjasza, a zdemaskowany zrobi wszystko aby ich zniszczyć. Gdy będzie się to działo, wówczas mówi Pan:

Zach. 12:10 I wyleję na dom Dawida i na mieszkańców Jerozolimy ducha łaski i modlitwy. Będą patrzeć na mnie, którego przebili, i będą go opłakiwać, jak się opłakuje jedynaka; będą gorzko płakać nad nim, jak się płacze gorzko nad pierworodnym

Wtedy wszystko zrozumieją, uwierzą, i wśród cierpienia i bólu zostaną uwolnieni, przyjmą Mesjasza aby być zbawionymi i wstąpić do Królestwa obiecanego Izraelowi.
.

Pytanie zadane przez uczniów

Gdy uczniowie zapytali Pana przed jego pójściem do nieba, czy w tym czasie przywróci królestwo Izraelowi (Dzieje 1:6), nie powiedział im tego. Przedstawił jednak inny priorytet, który jest aktualny do dnia dzisiejszego: „być świadkami Chrystusa” (Dzieje 1:8)

Zwróćmy uwagę, że uczniowie (wszyscy będący Żydami) zapytali o przywrócenie królestwa Izraela, a nie o Kościół. Kościół nie króluje tu i teraz, Kościół jest świadkiem Chrystusa. Tak jak Abraham, Kościół jest cudzoziemcem i pielgrzymem na ziemi i oczekuje

Hebr. 11:10 …miasta mającego fundamenty, którego budowniczym i twórcą jest Bóg.

Kościół powinien myśleć o tym co w górze, nie o tym co na ziemi.

Kol. 3:2 Myślcie o tym, co w górze, nie o tym, co na ziemi.

Jezus zapewnił swoich uczniów, że czas założenia królestwa obiecanego Izraelowi zależy od Ojca, który położy wrogów Jezusa jako podnóżek pod jego stopy.

Psalm 110:1 Powiedział PAN do mego Pana: Usiądź po mojej prawicy, aż położę twoich wrogów jako podnóżek pod twoje stopy.

Bóg już to robi, a sfinalizuje swoje dzieło pod koniec Wielkiego Ucisku, gdy antychryst i fałszywy prorok zostaną wrzuceni do jeziora ognistego.

Obj. 19:20  I schwytana została bestia, a z nią fałszywy prorok, który czynił przed nią cuda, jakimi zwiódł tych, którzy przyjęli znamię bestii i oddawali pokłon jej wizerunkowi. Oboje zostali żywcem wrzuceni do jeziora ognia, płonącego siarką.

Królestwo obiecane Izraelowi stanie się rzeczywistością w czasie Millennium. Zatwardziałość serca Izraelitów dobiega końca, ponieważ pełnia pogan już wchodzi.

Rzym. 11:25 Nie chcę bowiem, bracia, abyście nie znali tej tajemnicy – żebyście sami siebie nie uważali za mądrych – że zatwardziałość po części przyszła na Izrael, dopóki nie wejdzie pełnia pogan.

.


Wnioski końcowe

Czytamy w artykule: Replacing what God has not?:

„Obietnice dane Abrahamowi i jego potomstwu pokazują nam, że błogosławieństwa które otrzymali jeszcze nie wypełniły się w komplecie. Zostaną one wypełnione do końca w Królestwie Milenijnym.” (Let Us Reason)

To prawda. Głównym problemem zwolenników teologii zastąpienia i dominionistów jest pomijanie przez nich rzeczywistości milenijnej, nie branie pod uwagę, że w czasie tym wypełni się wiele Bożych obietnic, które jeszcze się nie wypełniły, wszystkie dotyczące Izraela:

Zach. 8:4 Tak mówi PAN zastępów: Jeszcze siadać będą starcy i staruszki na ulicach Jerozolimy, każdy z nich z laską w ręku z powodu podeszłego wieku.

 

Izaj. 11:6-9 I wilk będzie przebywał z barankiem, a lampart będzie leżał przy koźlęciu; także cielę i młody lew, i tuczne bydło będą razem; a małe dziecko będzie je prowadziło? Krowa i niedźwiedzica razem będą się pasły, ich młode będą leżały razem, a lew, jak wół, będzie jeść słomę. Niemowlę będzie się bawić nad jamą żmii; a dziecko włoży rękę do nory jadowitego węża. Nie będą wyrządzać krzywdy ani zabijać na całej mojej świętej górze, bo ziemia będzie napełnioną poznaniem PANA, tak jak wody okrywają morze.

Teologia zastąpienia jest powszechna wśród sekt neozielonoświątkowych i dominionistów (Królestwo Tu i Teraz). Wszyscy oni są też postmilenialistami, wierzą bowiem że Królestwo jest już teraz, pomimo nieobecności Króla, przed jego powrotem. Biblia mówi jednak jasno, w swoim tekście i kontekście daje nam zrozumienie czasów, począwszy od Księgi Rodzaju aż do Objawienia, jeśli tylko zechcemy być uczciwi w jej interpretacji.

Od momentu, gdy Kościół Boży zostanie zabrany z tej planety, wszystko co tu omówiliśmy zacznie się realizować szybko i systematycznie. Chrystus przyjdzie już wkrótce i Bóg spełni wszystkie swoje obietnice tym, którym je dał. Nie ma co do tego żadnych wątpliwości.

Soli Deo Gloria

Tłumaczył Mirosław Tarczyński, źródło


Zobacz w temacie

Print Friendly, PDF & Email