„I padną od ostrza miecza, i zostaną uprowadzeni do niewoli u wszystkich narodów, a Jerozolima będzie zdeptana przez pogan, aż się dopełnią czasy pogan.” Łuk. 21:24

Pan Jezus w tym wersecie używa dla wielu tajemniczego terminu „czasy pogan”. W tym artykule postaram się zdefiniować, co to jest i jak długo będzie trwało.

Podobieństwa Ewangelii

Ten rozdział Ewangelii Łukasza do złudzenia przypomina 24 rozdział Mateusza, gdzie Pan mówi o czasach wielkiego ucisku, jednak nie jest tu mowa o tym. Wersety od 7-11 mówią o czasach ucisku i znakach zapowiadających powrót Chrystusa na ziemię

Łuk. 21:7-11 7 I zapytali go: Nauczycielu, kiedy to nastąpi? I jaki będzie znak, gdy się to będzie miało stać? 8 A on odpowiedział: Uważajcie, abyście nie zostali zwiedzeni. Wielu bowiem przyjdzie pod moim imieniem i będą mówić: Ja jestem Chrystusem, oraz: Nadchodzi czas. Nie idźcie więc za nimi. 9 Gdy zaś usłyszycie o wojnach i rozruchach, nie bójcie się. To bowiem najpierw musi się stać, ale koniec nie nastąpi natychmiast. 10 Wtedy mówił do nich: Powstanie naród przeciwko narodowi i królestwo przeciwko królestwu. 11 I będą miejscami wielkie trzęsienia ziemi oraz głód i zaraza, będą także straszne zjawiska i wielkie znaki z nieba. W 12 wersecie Pan dokonuje zwrotu i mówi „Lecz zanim się to wszystko stanie…”

i od 12 do 24 wersetu opisuje, co musi się stać najpierw

Łuk. 21:12-24 12 Lecz przed tym wszystkim podniosą na was ręce i będą was prześladować, wydawać do synagog i więzień, prowadzić do królów i namiestników z powodu mego imienia. 13 A to was spotka na świadectwo. 14 Dlatego postanówcie sobie w sercu, aby nie obmyślać wcześniej, jak macie odpowiadać. 15 Ja bowiem dam wam usta i mądrość, której nie będą mogli odeprzeć ani się sprzeciwić wszyscy wasi przeciwnicy. 16 A wydawać was też będą rodzice i bracia, krewni i przyjaciele i zabiją niektórych z was. 17 Będziecie znienawidzeni przez wszystkich z powodu mego imienia. 18 Ale nawet włos z waszej głowy nie zginie. 19 Przez swoją cierpliwość zyskajcie wasze dusze. 20 A gdy zobaczycie Jerozolimę otoczoną przez wojska, wtedy wiedzcie, że jej spustoszenie jest bliskie. 21 Wówczas ci, którzy są w Judei, niech uciekają w góry, a ci, którzy są wewnątrz miasta, niech wyjdą, a ci, którzy są na wsi, niech do niego nie wchodzą. 22 Będą to bowiem dni pomsty, aby się wypełniło wszystko, co jest napisane. 23 Lecz biada brzemiennym i karmiącym w tych dniach! Będzie bowiem wielki ucisk w tej ziemi i gniew nad tym ludem. 24 I polegną od ostrza miecza, i będą uprowadzeni w niewolę między wszystkie narody. A Jerozolima będzie deptana przez pogan, aż wypełnią się czasy pogan.

To wszystko zamknięte jest wersetami 25-27, które wracają do powrotu Jezusa po wielkim ucisku i znaków temu towarzyszących.

Łuk. 21:25-27 25 I będą znaki na słońcu, księżycu i gwiazdach, a na ziemi trwoga zrozpaczonych narodów, gdy zaszumi morze i fale. 26 Ludzie będą drętwieć ze strachu w oczekiwaniu tego, co przyjdzie na cały świat. Poruszą się bowiem moce niebios. 27 Wtedy ujrzą Syna Człowieczego, przychodzącego w obłoku z mocą i wielką chwałą.

Więc o czym jest mowa w wersetach od 12 do 24? O tak zwanej wojnie żydowskiej (66-73 n.e). Dlaczego tak myślę? Ponieważ w kontraście do 24 rozdziału Mateusza Pan nie mówi o ohydzie spustoszenia zapowiedzianej przez Daniela ale o zburzeniu Jerozolimy, które miało miejsce w 70 r.n.e i rozproszeniu Izraela na cały świat, które jak wiemy miało miejsce po zburzeniu świątyni i spaleniu Jerozolimy. Poza tym mówi o tym, że Jerozolima będzie deptana przez pogan (zajęta przez pogańskie państwa) przez cały okres „czasów pogan”. Nie wspomina o okresie ucisku, jakiego nie było nigdy w historii, jak w Mateusza, mówi jedynie, że czas oblężenia i zburzenia Jerozolimy będzie czasem gniewu nad Izraelem

Łuk. 19:41-44 41 A gdy się przybliżył i zobaczył miasto, zapłakał nad nim; 42 Mówiąc: O gdybyś i ty poznało, przynajmniej w tym twoim dniu, co służy twemu pokojowi! Lecz teraz zakryte jest to przed twoimi oczami. 43 Przyjdą bowiem na ciebie dni, gdy twoi nieprzyjaciele otoczą cię wałem, oblegną cię i ścisną zewsząd. 44 Zrównają z ziemią ciebie i twoje dzieci, które są w tobie, i nie zostawią w tobie kamienia na kamieniu, dlatego żeś nie poznało czasu twego nawiedzenia.

Widzimy również zgodność w chronologii opisu – od wersetu 12-19 mowa o prześladowaniach wierzących wywołanych przez rzucenie fałszywego oskarżenia o podpalenie Rzymu na chrześcijan przez Nerona i kolejne wydarzenie w.20-24 – oblężenie i zburzenie Jerozolimy.

Kontekst Historyczny

Wojna żydowska (66-73)

Wojna żydowska (66-73 n.e.) rozpoczęła się od wybuchu żydowskiego powstania przeciwko panowaniu rzymskiemu w Judei. Powstańcze walki przemieniły się w regularną wojnę, która zakończyła się klęską Żydów I doprowadziła do zniszczenia całego kraju.

W 66 roku doszło w Cezarei od buntu ludności żydowskiej przeciwko panowaniu rzymskiemu w Judei. Wybuch powstania został sprowokowany przez Greków, którzy ofiarowali ptaki przed wejściem do lokalnej synagogi[2]. Powstanie szybko rozprzestrzeniło się na cały kraj.

Rzymianie wysłali przeciwko Żydom XII Legion rzymski stacjonujący w Syrii, został on jednak pokonany i zmuszony do odwrotu. W walkach Rzymianie stracili 6 tys. ludzi i złotego orła legionu.

W 67 roku do Galilei wkroczył XIII Legion rzymski wzmocniony przez kohorty z V i X Legionu. Dowódcą był konsul Tytus Flawiusz.

W czerwcu 67 Rzymianie zdobyli i zrównali z ziemią twierdzę Jotopata (broniła się przez 47 dni). Zginęło w niej 40 tysięcy Żydów. V Legion trybuna Cerealisa otoczył siły powstańców w Samarii, na górze Gerazim, gdzie zginęło ogółem 11 tys. Żydów. X Legion opanował Tyberiadę, Tarycheę i Joppe. Nie licząc zabitych, do niewoli wzięto 10 tysięcy Żydów. Najświetniejszym epizodem całej wojny była obrona żydowskiej twierdzy Gamali. Broniło się w niej 9 tysięcy zelotów i tłum ludności cywilnej. Przez cztery tygodnie trwała obrona twierdzy. W chwili upadku 5 tysięcy Żydów popełniło samobójstwo. Pozostałe 4 tysiące wymordowali Rzymianie. Z pogromu ocalały zaledwie dwie kobiety. Twierdzę na górze Tabor Rzymianie zdobyli fortelem, mordując całą załogę. Maleńka twierdza Giskhala broniła się krótko i upadła. Wszystkich obrońców wymordowano. W ten sposób upadła cała Galilea.

W marcu 68 roku Jan z Gishali na czele Idumejczyków wkroczył do Jerozolimy i przejął władzę w Judei. Był on zwolennikiem fanatycznych zelotów. W walkach w mieście zginęło 10 tys. Żydów[2]. Jerozolima została rozerwana wewnętrzną wojną domową pomiędzy czterema frakcjami: zeloci jerozolimscy pod wodzą Eleazara Ben-Szymona (2400 ludzi), zeloci galilejscy pod wodzą Jana z Gishali (6000 ludzi), sykariusze pod wodzą Szymona Bar Giora (10 000 ludzi) i Idumejczycy pod wodzą Jakuba Bar-Sosa i Szymona Bar-Katla (5000 ludzi).

W 70 roku do Judei wkroczył XII Legion rzymski pod wodzą konsula Tytusa Flawiusza. Oblężona Jerozolima padła 11 września 70 roku. Miasto zostało zburzone, a Świątynia Jerozolimska spalona. W Jerozolimie zginęło 600 tys. Żydów (według Tacyta).

W okresie od 11 września 70 roku do 1 kwietnia 73 roku upadły żydowskie twierdze Herodion (poddała się bez walki) i Machaerus (poddała się po kilkudniowym oblężeniu). W Machaeus Rzymianie wymordowali 1700 mężczyzn, a wszystkie kobiety i dzieci sprzedali w niewolę. Uciekających ocalałych z pogrom zelotów, otoczyli i zabili nad Jordanem.

Na wiosnę 73 roku Rzymianie prowadzili oblężenie i zdobyli twierdzę Masada. Upadek żydowskiej twierdzy Masady tak jest opisany przez historyków:

„Eleazar tej nocy przedstawił ludowi, by najpierw swoje żony i dzieci, a następnie samych siebie zabili. Następnego dnia Rzymianie znaleźli 967 trupów z wyjątkiem dwóch kobiet i pięciorga dzieci, ukrytych w pieczarach”.

Skutki wojny

Józef Flawiusz podaje, że podczas wojny żydowskiej 66-73 zginęło 1 100 000 ludzi. Zdaniem Flawiusza do niewoli trafiło ponad 97 tys. Żydów, z czego 17 tys. zmarło z głodu[4].

O ile liczba jeńców jest prawdopodobna, o tyle liczba zabitych została przez Flawiusza wyolbrzymiona. Orozjusz I Tacyt mówią o 600 tys. ofiar. Alexander Mittelstaedt, współczesny historyk, szacuje liczbę ofiar na 80.000[5].

Książęta i przedstawicieli znakomitych judzkich rodów odesłano do Rzymu. Starszych wysłano do egipskich kopalń, a najsilniejszą młodzież rozdano po rzymskich prowincjach, aby występowała w cyrkach walcząc z dzikimi zwierzętami. Podczas jednego cyrkowego spektaklu potrafiono zgładzić nawet 2 tys. ludzi. Dzieci i niewiasty sprzedano.

Cesarz Wespazjan ogłosił Judeę swoją własnością prywatną i nakazał rzymskim urzędnikom rozprzedać ją małymi działkami, a dotychczasowy podatek na świątynię, płacony przez Żydów, cesarz nakazał odtąd pobierać na rzecz świątyni Jowisza Kapitolińskiego. Podatek ten został uznany przez rabina Johanana ben Zakkai jako kara Boża za żydowski grzech. Żydom nie odmówiono dostępu na teren wzgórza zniszczonej świątyni, jak to miało miejsce po  późniejszym powstaniu Bar Kochby.
.

Chrześcijanie wobec wojny

Judeochrześcijanie, kierując się zawartymi w Ewangeliach wskazaniami Jezusa w chwili wybuchu powstania przeciwko Rzymianom w 66 r. opuścili Jerozolimę. Według Euzebiusza z Cezarei schronili się w Pelli, na wschód od Jordanu.

Marek 13:14 Gdy więc zobaczycie obrzydliwość spustoszenia, o której mówił prorok Daniel, stojącą tam, gdzie stać nie powinna (kto czyta, niech rozumie), wtedy ci, którzy będą w Judei, niech uciekają w góry;

Jak pisze Benedykt XVI w 2. Tomie „Jezusa z Nazaretu”, w ostatnich latach przed 70 r. wokół świątyni jerozolimskiej unosiło się tajemnicze przeczucie zbliżającego się jej końca.

w czasie święta, które zowie się Pięćdziesiątnicą, kapłani weszli nocą, jak to jest ich zwyczajem, do wewnętrznego dziedzińca świątynnego, aby pełnić służbę Bożą, najpierw zauważyli, jak sami oświadczyli, ruch i huk, a potem dało się słyszeć wołanie różnymi głosami: Wyjdźmy stąd!”.

W lecie 66 r. na głównego stratega wojny został wybrany Annasz syn Annasza, który wcześniej skazał na śmierć Jakuba Sprawiedliwego. Wybór ten judeochrześcijanie mogli bez wątpienia uznać jako sygnał do ucieczki.
.

Chronologia

67 n.e. – 67 n.e

  1. Powstanie w Jerozolimie
  2. Bitwa w Aleksandrii egipskiej
  3. Potyczka pod Chabulonem (powstańcy rozbili w zasadzce tylną straż rzymską zabijając 2000 żołnierzy)
  4. Zdobycie Joppy (Rzymianie pod wodzą Cestiusza wymordowali 8000 mieszkańców)
  5. Potyczka w Górach Asamon (Rzymianie rozbili oddział żydowski, straty: 2000 zabitych powstańców, 200 rzymskich legionistów)
  6. Bitwa pod Jerozolimą
  7. Bitwa w wąwozie Beth Horon
  8. Bitwa pod Askalonem
  9. Oblężenie Jotopaty
  10. Masakra Samarytan na górze Gerizim (3600 Rzymian pod wodzą legata Sekstusa Cerialisa dokonało masakry 11 600 Samarytan w świątyni na górze Gerizim)
  11. Zdobycie Jafy (miasto galilejskie – nie mylić z Jaffą) – 3000 Rzymian po zdobyciu miasta dokonało masakry mieszkańców – w wyniku rzezi zginęło 15 000 ludzi, 2130 osób, głównie kobiet i dzieci dostało się do niewoli
  12. Zdobycie Joppy
  13. Zdobycie Tarychei
  14. Oblężenie Gamali
  15. Zdobycie Gischali (Rzymianie pod wodzą Tytusa zdobywają miasto, straty żydowskie: 6000 zabitych i 3000 jeńców – kobiet i dzieci).
  16. Walki wewnętrzne w Jerozolimie
  17. Bitwa pod Betennabris
  18. Zdobycie Gerazy (Rzymianie zdobywają miasto, zabijając tysiąc obrońców)
  19. 70 n.e. Oblężenie Jerozolimy
  20. 71 n.e. Oblężenie Macherontu
  21. 73 n.e. Oblężenie Masady
    .

Wielki pożar Rzymu 64 r. n.e

„Atoli ani pod wpływem zabiegów ludzkich, ani darowizn cesarza i ofiar błagalnych na rzecz bogów nie ustępowała  hańbiąca pogłoska i nadal wierzono, że pożar był nakazany. Aby ją więc usunąć, podstawił Neron winowajców i  dotknął najbardziej wyszukanymi kaźniami tych, których nienawidzono dla ich sromot, a których gmin  chrześcijanami nazywał. Początek tej nazwy dał Chrystus, który za panowania Tyberiusza skazany został na śmierć  przez prokuratora Poncjusza Pilatusa, a przytłumiony na razie zgubny zabobon znowu wybuchnął, nie tylko w Judei,  gdzie się to zło wylęgło, lecz także w stolicy, dokąd wszystko, co potworne albo sromotne, zewsząd napływa i  licznych znajduje zwolenników. Schwytano więc naprzód tych, którzy tę wiarę publicznie wyznawali, potem na  podstawie ich zeznać ogromne mnóstwo innych, i udowodniono im nie tyle zbrodnię podpalenia, ile nienawiść ku  rodzajowi ludzkiemu. A śmierci ich przydano to urągowisko, że okryci skórami dzikich zwierząt ginęli  rozszarpywani przez psy albo przybici do krzyżów, [albo przeznaczeni na pastwę płomieni i] gdy zabrakło dnia, palili się służąc za nocne pochodnie. Na to widowisko ofiarował Neron swój park i wydał igrzysko w cyrku, gdzie w przebraniu woźnicy z tłumem się mieszał lub na wozie stawał. Stąd, chociaż ci ludzie byli winni i zasługiwali na najsurowsze kary, budziła się ku nim litość, jako że nie dla pożytku państwa, lecz dla zadośćuczynienia okrucieństwu jednego człowieka byli traceni.” – Tacyt, Roczniki, XV 45

Neron był pierwszym cesarzem rzymskim, który rozpoczął prześladowania chrześcijan (wciąż młodej religii).  Pierwszą falę prześladowań chrześcijan wiąże się właśnie z pożarem Rzymu w 64 roku n.e., o podpalenie którego  cesarz Neron oskarżył wspomnianych chrześcijan. W wyniku prześladowań, które trwały do śmierci władcy w 68 roku n.e. wielu rzymskich chrześcijan (akcja nie objęła prowincji) poniosło okrutną śmierć rzucani na arenach dzikim  zwierzętom, albo paleni żywcem. Tacyt pisze, że oskarżeni chrześcijanie byli rzucani psom na pożarcie oraz  krzyżowani i podpalani. Nie były to jednak masowe i ogromne mordy, jak przyjęło się uważać i powszechnie twierdzić.
.

Oblężenie Jerozolimy 70 r. n.e – Łuk. 21,20-24

Tytus maszerując na Jerozolimę, rozbił obóz w Gibea, w odległości 5 kilometrów na północ od miasta. Następnie  wyruszył na rekonesans aż pod mury stolicy. Eskorta konnicy, zatrzymana przez wąwozy i mury ogrodów, została  odcięta od wodza, który jedynie dzięki sile swojego konia zawdzięczał ocalenie przed nagłym atakiem Żydów.

Pierwszym krokiem zmierzającym do zdobycia miasta było przygotowanie terenu i budowa wałów, na których miano  umieścić machiny oblężnicze. Teren wokół Jerozolimy Rzymianie oczyścili z sadów, pól uprawnych, gajów i urządzeń nawadniających, co miało być wstępem do zniszczenia infrastruktury rolnej. W tym samym czasie bojownicy Szymona przeprowadzali wypady na Rzymian. Podczas jednego z nich omal nie wzięto Tytusa do niewoli, gdy ten został odcięty od eskorty przy wałach północnych. Powstańcy uznali to za dobrą wróżbę dla swoich działań[3]. Żydzi próbowali także wykorzystać machiny bojowe zdobyte na Rzymianach w czasie wyprawy Cestiusa Gallusa na Jerozolimę w 66, jednak brak przeszkolonych obsług spowodował początkowo mierne rezultaty prowadzonego obstrzału pozycji rzymskich. Niemniej w wyniku użycia tych machin oblegający ponosili dotkliwe straty. Po zbudowaniu odpowiednich umocnień Rzymianie podprowadzili pod mury wieże oblężnicze oraz tarany. Obrońcy natomiast obsadzili mur dookoła i zaczęli miotać pociski oraz grupami wypadać na obsługujących owe machiny. Zaistniałe zagrożenie doprowadziło do pojednania się Szymona z Janem, jednak ich połączone oddziały nie mogły rozerwać groźnej obręczy. Po piętnastu dniach oblężenia, 25 maja 70 zrobiono wyłom w murze. Był to trzeci mur licząc od wewnątrz, Żydzi wycofali się więc za drugi. Na zdobytym terenie Tytus rozbił swój obóz i następne oblężenie zaczęło się od nowa.
.

Głód podczas oblężenia

Wówczas Tytus, po naradzie z podległymi mu dowódcami, podjął decyzję otoczenia miasta murem, który miał  skuteczniej niż straże powstrzymać próby żydowskich wypraw po żywność. W tym czasie głód coraz bardziej doskwierał mieszkańcom Jerozolimy. Żydzi, którzy wyprawiali się po jedzenie, często wpadali w ręce Rzymian, co kończyło się ukrzyżowaniem. Po wzniesieniu muru otaczającego miasto, nawet tak ryzykowna operacja zdobycia prowiantu okazało się niemożliwa. Ludzie zaczęli umierać na ulicach. Na dachach pełno było wychudzonych kobiet I dzieci. Chłopcy i młodzieńcy opuchli z głodu snuli się po placach i umierali, gdzie śmierć ich dopadła. Z powodu dużej liczby trupów nie nadążano z grzebaniem zmarłych oraz także zaczęło brakować miejsca na groby. Nędza i głód zaczęły doprowadzać do tego, że ludzie żywili się korą z drzew, mierzwą, gryzoniami oraz owadami. Józef Flawiusz odnotował nawet przypadek kanibalizmu – pewna matka zabiła swego syna, upiekła ciało i połowę spożyła.

W III w. zostały ogłoszone edyktami cesarzy prześladowania na bardzo szeroką skalę. Jednak krwawe i budzące grozę represje były mało skuteczne i wywoływały często reakcje odmienne od zamierzonych – Kościół chrześcijański zyskiwał nowych wyznawców.

„(Poganie) uważają, że przyczyną każdej ogólnej klęski, każdej masowej szkody są chrześcijanie. Jeśli Tyber zaleje  miasto, jeśli Nil nie wyleje na role, jeśli przyjdzie zaćmienie Słońca, jeśli się zdarzy trzęsienie ziemi, głód, czy  zaraza, zaraz wołają: Lwom rzucić chrześcijan (Tertullian, Apolog. 40)

„G. Pliniusz imperatorowi Trajanowi pozdrowienie. Uważam za swój obowiązek, Panie, we wszystkich sprawach, co do których mam wątpliwości, odnosić się do ciebie. (…)Nigdy nie byłem przy sądowym postępowaniu przeciw chrześcijanom, dlatego nie wiem, co i o ile karać albo śledzić się zwykło. (…)Tymczasem z tymi, których mi jako chrześcijan wskazywano, w ten sposób postępowałem. Zapytywałem ich, czy są chrześcijanami; przyznających się pytałem po raz drugi i trzeci, grożąc im kara śmierci; upierających się przy swoim ukarać kazałem. Nie wątpiłem bowiem, że jakiekolwiek było ich wyznanie, upór przynajmniej i nieugięte zuchwalstwo ukarać należy.” (Pliniusz mł. Listy X 96; List do cesarza Trajana z zapytaniem o postępowanie wobec chrześcijan)

„Trajan Pliniuszowi pozdrowienie. W roztrząsaniu spraw tych ludzi, którzy jako chrześcijanie byli oskarżeni, zachowałeś (…) postępowanie zupełnie właściwe. (…) Jeśli zostaną oskarżeni i udowodni się im winę, należy ich ukarać z tym jednak, że ten kto się zaprze, że jest chrześcijaninem i uczynkiem, przez złożenie czci naszym bogom tego dowiedzie, ma uzyskać dla żalu przebaczenie za winę, choćby był podejrzany co do przeszłości.” (Pliniusz mł., op. cit., X 97, odpowiedź cesarza Trajana)

Widzimy więc, że czasy pogan to okres od zburzenia Jerozolimy i rozproszenia Żydów aż do powtórnego przyjścia Pana Jezusa na ziemię, aby ustanowić Millenialne Królestwo (1000 letnie), kiedy to Pan pokona wszystkich wrogów Izraela podczas swojego powrotu i przyjdzie do Jerozolimy i zasiądzie na swoim tronie (Zach. 14:1-21, Izaj. 25:6-12, Obj. 19:11 – 20:6). Ale do tego czasu Jerozolima jest okupowana przez państwa pogańskie, (jak wiadomo przez długi okres czasu nie było nawet państwa Izrael i Jerozolima była przejęta przez pogan), a teraz, gdy Izrael teoretycznie ma swoje Państwo, trwa tam nieustanna wojna i Jerozolima oraz ziemia obiecana Izraelowi tylko w małej części należy rzeczywiście do Izraela.

Marcin Mucha

Print Friendly, PDF & Email